Controle boven alles: nog moeilijker voor Chinezen om hun land uit te reizen

In dit artikel:

Vanaf vandaag kan China de bewegingsvrijheid van zijn burgers verder beperken. Een nieuwe wet geeft de autoriteiten ruimere bevoegdheden om uitreis- en inreisbeperkingen op te leggen wanneer zij menen dat de nationale veiligheid of de ontwikkeling van het land in gevaar komt. Critici vrezen dat het recht om China te verlaten hierdoor steeds meer een privilege wordt dat de staat naar eigen inzicht kan verlenen.

Volgens het Chinese ministerie van Justitie is de wet nodig om onder meer fraude, terrorisme en andere illegale activiteiten te bestrijden. De bepalingen hebben echter ook een strategisch doel: voorkomen dat kennis, technologie, kapitaal en talent naar het buitenland verdwijnen. Zo blokkeerde Peking eerder de overname van het Chinese AI-bedrijf Manus door het Amerikaanse Meta en werd geprobeerd te verhinderen dat de oprichters het land verlieten. De nieuwe wet maakt dergelijke maatregelen eenvoudiger.

Voor Chinezen was buitenlandse reizen al beperkt. Slechts ongeveer 11 procent van de bevolking heeft een paspoort, waarbij minderheden, gelovigen, activisten en partijcritici vaak moeilijk een paspoort krijgen. Ambtenaren, militairen en medewerkers van veiligheidsdiensten moeten toestemming vragen voor buitenlandse reizen; die regel geldt inmiddels ook voor onder anderen leraren, artsen en werknemers van staatsbedrijven.

De aangescherpte controle past in een bredere campagne waarmee China strategische industrieën en de eigen technologische ontwikkeling wil beschermen tegen buitenlandse druk. Volgens professor Han Shenlin van New York University Shanghai ziet Peking internationale uitwisseling steeds meer als een mogelijk risico. China wil volgens hem wel contact met het buitenland behouden, maar uitsluitend onder eigen voorwaarden.

Dat beleid kan volgens Han de innovatie schaden, omdat wetenschappelijke vooruitgang afhankelijk is van het vrije verkeer van mensen, ideeën, informatie en kapitaal. China zal waarschijnlijk niet stoppen met innoveren, maar kan wel minder efficiënt worden. Tegenstanders wijzen bovendien op de ruime en onduidelijke omschrijving van nationale veiligheid en op de grote macht van de immigratiedienst. Autoriteiten kunnen iemand een uitreisverbod opleggen zonder die persoon te informeren, waardoor bezwaar maken in de praktijk vrijwel onmogelijk wordt.