Contrast is groot: Oekraïense krijgsgevangenen keren terug als schimmen, Russen met zakgeld

In dit artikel:

Het verschil in lotgevallen tussen Oekraïense en Russische krijgsgevangenen is volgens het artikel schrijnend: Oekraïense gevangenen keren vaak terug als uitgeputte, gewonde overlevenden van marteling; Russen komen veelal fysiek intact of zelfs zwaarder terug, soms met zakgeld en zonder zichtbare letsels. Sinds het begin van de oorlog in 2022 wisselden Rusland en Oekraïne gezamenlijk 5.875 gevangenen uit — zowel militairen als burgers — waaronder recent 31 Oekraïense militairen en 51 burgers. Velen van de vrijgelaten Oekraïners waren ernstig toegetakeld.

Oekraïense mensenrechtenactiviste Liudmyla Hoeseinova, zelf slachtoffer van mishandeling, schetst de omstandigheden in Russische detentie: elektroshocks, verkrachting, gebrek aan water en hygiëne, geen zonlicht en gedwongen standen waardoor spieren verzwakken. De speciale VN-rapporteur voor foltering concludeert dat foltering in Rusland systematisch is en door de staat is goedgekeurd. Een schrijnend exemplaar is de 27‑jarige journaliste Viktoria Roshchyna die in 2023 verdween en wiens lichaam bij teruggave in februari ernstige beschadigingen vertoonde; delen van haar hersenen, ogen en luchtpijp ontbraken, naast botbreuken en kneuzingen.

In tegensteling probeert Oekraïne gevangenen volgens de Conventie van Genève te behandelen. Russische krijgsgevangenen worden ondergebracht in vijf speciale kampen met medische zorg, voedsel, werk en een klein zakgeld; journalisten Volodymyr Zolkin en Dmytro Karpenko interviewen hen op YouTube, wat bijdraagt aan druk op Moskou om uitwisselingen mogelijk te maken. Uit onderschepte communicatie blijkt dat het Russische leger oud‑gevangenen liefst snel “wegwerkt” om te voorkomen dat zij over humane behandeling in Oekraïne vertellen. Teruggekeerde Russen krijgen vaak geen vrijstelling van dienstplicht: velen worden naar het front gestuurd, anderen verdwijnen mogelijk na ondervraging door de veiligheidsdienst FSB; er zijn meldingen van executies als waarschuwing binnen eenheden.

Sommige voormalige Russische gevangenen kiezen ervoor om in Oekraïne te blijven vechten in het Russisch Vrijwilligerskorps (RVK), ongeveer tweehonderd zouden zich daarbij hebben aangesloten. De Oekraïense legerleiding ziet in zulke desertors zowel uitstekende strijders als potentiële bouwstenen voor een toekomstig alternatief Russisch leger dat een overgang naar democratie zou kunnen ondersteunen.

Het artikel benadrukt ook de speciale positie van het Azov‑regiment: zowel nationaal symbool van verzet als in Russische propaganda bestempeld als ‘nazi’. Azov‑strijders worden zelden uitgewisseld en lijden vaak een zwaar lot in gevangenschap — commandant Oleh Mudrak stierf in 2023 aan de gevolgen van zijn detentie, ruim een jaar na zijn gevangenschap.