-Column Dr. Gert Jan Mulder- De stem van de schijn: hoe democratie werd vervangen door marketing en machtsspel

In dit artikel:

De huidige politieke situatie in Nederland en Europa wordt gekenmerkt door een groeiende kloof tussen burger en politiek, waarbij volksinvloed steeds meer beperkt lijkt. Hoewel burgers om de vier jaar mogen stemmen, bepalen niet zij, maar ongekozen technocraten en Europese instellingen de kernbeslissingen over thema’s als migratie, energie, defensie en financiën. Ursula von der Leyen, president van de Europese Commissie, fungeert als een voorbeeld van deze machtssituatie: zij heeft uitgebreide controle over budgetten en militaire uitgaven zonder gekozen te zijn of verantwoording af te leggen aan nationale parlementen. Ook de Europese Centrale Bank en het Europees Hof van Justitie oefenen invloed uit zonder directe democratische legitimatie.

De schijn van democratie wordt verder versterkt door mediacampagnes en partijpolitieke achterkamertjes, waarin kandidaten als Sigrid Kaag, Frans Timmermans en nu een CDA-kandidaat worden gepresenteerd als de “geschikte” leiders, los van hun daadwerkelijke electorale steun of inhoudelijke expertise. Tegelijkertijd worden kritische stemmen en buitenstaanders systematisch gemarginaliseerd en uit de publieke debatten geweerd. Dit resulteert in een afname van opkomst bij verkiezingen op alle niveaus, ondanks hoge uitgaven aan marketing en promotie.

Innovaties zoals digitale partijen die directe online democratie beloven, blijken in de praktijk onrealistisch vanwege tijdgebrek, kennis en controle over informatie. Uiteindelijk wordt het stemhok verworden tot een symbolisch ritueel zonder echte invloed op het vaststaande beleid, dat grotendeels elders – in Brussel en achter gesloten deuren – wordt bepaald. Deze situatie doet denken aan de cynische notie dat democratie functioneert als een façade, waarin de kiezer slechts een schijn van keuze krijgt, terwijl de macht geconcentreerd is in handen van ongekozen elites en technocraten. Hierdoor ervaren veel burgers hun stem als zinloos en zitten ze gevangen in een “technocratische nachtmerrie” waarin echte politieke participatie effectief is uitgehold.