Coalitie hoopt op kiesdrempel, maar plan lijkt nu al dood en begraven
In dit artikel:
De nieuwe minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA heeft het debat over grondige parlementaire hervormingen weer opgestart en haalt daarvoor het rapport van Johan Remkes (2018, Lage drempels hoge dijken) van stal. Centraal staan twee voorstellen: onderzoek naar de invoering van een kiesdrempel om politieke versplintering te beperken, en een herinrichting van de macht tussen Tweede en Eerste Kamer via het zogenoemde terugzendrecht.
Achtergrond: het grote aantal partijen maakt formaties, debatten en procedures ingewikkelder en langer. Een kiesdrempel moet die versnippering tegengaan. Discussiepunt is echter de hoogte: een lage drempel (bijv. 5%) zou weinig effect hebben op versnippering maar behoudt representativiteit; een hoge drempel (bijv. 10%) zou fragmentatie effectief verminderen maar gaat ten koste van die representativiteit. Ruud Koole (emeritus politicoloog, mede-auteur van Remkes’ rapport) benadrukt dat het probleem eerder het gebrek aan grotere partijen is dan te veel kleine en waarschuwt dat zonder drempel het parlement beter kan aansluiten bij maatschappelijke wisselingen. Politieke tegenstand in de Tweede Kamer blokkeerde bovendien al direct verder onderzoek: de oppositie, die daar een meerderheid heeft, sprak zich tegen uit.
De voorgestelde verandering voor de Eerste Kamer — het terugzendrecht — wijzigt de huidige rol van de senaat: de Eerste Kamer kan een wetsvoorstel terugsturen met de eis tot aanpassing; daarna stemt de Tweede Kamer opnieuw over de gewijzigde tekst en heeft vervolgens het laatste woord. Voorstanders zeggen dat dit de balans tussen de kamers beter maakt en de noodzaak voor informele “geitenpaadjes” om meerderheden te verkrijgen (zoals onder kabinetten van Mark Rutte) wegneemt. Critici, onder wie Bert van den Braak (emeritus hoogleraar parlementaire geschiedenis), noemen Remkes’ advies onvolledig en stellen fundamentele vragen: waarom zou een indirect gekozen senaat nog meer invloed hebben op wetgeving dan de rechtstreeks gekozen Tweede Kamer? Volledige afschaffing van de Eerste Kamer is praktisch onmogelijk omdat daarvoor een tweederdemeerderheid in diezelfde senaat nodig zou zijn; een realistischer alternatief is expliciet het laatste woord aan de Tweede Kamer geven.
Politicoloog Tom van der Meer wijst erop dat institutionele wijzigingen niet voldoende zijn: ook de politieke cultuur — lange termijnvisies, minder dichtgetimmerde akkoorden, minder punten scoren in debatten — moet veranderen om de democratie te versterken. Beoogd premier Rob Jetten sprak recent van zijn verlangen naar zo’n nieuwe politieke cultuur, maar veel van de voorgestelde maatregelen hangen af van medewerking van de oppositie.