Boeren met veel vee weg bij natuur: niet leuk voor hen, schept wel duidelijkheid
In dit artikel:
De nieuwe coalitie (VVD, CDA, D66) trekt een pot van circa 20 miljard euro uit om de stikstofcrisis aan te pakken. Met dat geld wil het kabinet vooral boeren rondom stikstofgevoelige natuurgebieden uitkopen en bestaande natuurgebieden beter met elkaar verbinden. De Veluwe en De Peel (grens Noord‑Brabant/Limburg) behoren tot de prioriteiten: die gebieden lijden al jaren onder te hoge stikstofneerslag, met achteruitgang van kwetsbare planten en insecten als gevolg.
Een belangrijk deel van het pakket is bestemd voor vrijwillige uitkoop van boeren die dicht bij beschermde natuur zitten. De coalitie kiest daarmee dezelfde route als eerdere kabinetten, maar kondigt tegelijk een spankrachtiger achtervang aan: als stoppen, verhuizen of minder intensief boeren niet voldoende blijken, kan op termijn dwang volgen — bijvoorbeeld het verplicht afbouwen van veedichtheid — als de stikstofdoelen voor 2035 niet gehaald worden. Die doelstelling houdt onder meer in dat de stikstofuitstoot door vee fors moet dalen; de rechter eiste bovendien dat al in 2030 een groot deel van de stikstofgevoelige natuur niet langer overbelast mag zijn.
Er blijven echter grote juridische en beleidsmatige vraagtekens. De coalitie wil bestaande rekenmethodes vervangen — zoals de kritische depositiewaarde (kdw) en de invoering van een zogenaamde rekenkundige ondergrens — door “juridisch houdbare” alternatieven, maar het is onduidelijk hoe die straks rechtmatig zullen staan tegenover eerdere rechterlijke uitspraken. Eerdere pogingen om rekenregels aan te passen werden door de rechter van tafel geveegd; ook demissionair minister Femke Z. stuitte onlangs op problemen.
Naast uitstootreductie erkent het Planbureau voor de Leefomgeving dat er ook extra natuur nodig is: grofweg 100.000–150.000 hectare. De coalitie zet in op het verbinden van bestaande gebieden in plaats van het schrappen van kleine stukjes natuur, maar concrete hectares en locaties zijn nog niet gespecificeerd. De rechter heeft bepaald dat de slechtste gebieden als eerste moeten worden aangepakt; de coalitie wil minimaal drie extra rode/oranje gebieden snel aanpakken.
Belanghebbenden in het veld reageren voorzichtig positief: LTO ziet het akkoord als een basis die vertrouwen kan wekken, het Wereld Natuur Fonds spreekt van stappen richting herstel en Natuurmonumenten noemt het hoopvol — met de kanttekening dat plannen vooral bij de rechter moeten standhouden. De ervaring leert dat alleen maatregelen die aantoonbaar natuurherstel opleveren, juridische houdbaarheid en daarmee echte voortgang kunnen bieden.