Christelijke gereformeerde kerk Assen plaatst replica's ramen voormalige synagoge

In dit artikel:

Burgemeester Marco Out en ontwerper Koert Wolting hebben in Assen replica’s van verloren gegane glas-in-loodramen onthuld in de christelijke gereformeerde kerk (cgk). De vier reproducties, gemaakt van kunststof op een derde van de oorspronkelijke grootte, zijn teruggeplaatst in het gebouw dat dit jaar 125 jaar bestaat — hetzelfde pand dat 125 jaar geleden door een opperrabbijn als synagoge werd ingewijd.

In de jaren dertig behoorde de Joodse gemeenschap van Assen tot een levendige groep van circa 581 mensen. Ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van de synagoge ontwierp architect Abraham van Oosten, lid van die gemeente, samen met glazenier Remco Koorn grote ramen met voorstellingen van Bijbelse feestdagen; opdrachtgever was de damesvereniging Bigdei Koudesj. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd die gemeenschap door de nabijheid van kamp Westerbork zwaar getroffen: na de oorlog keerden slechts enkele tientallen Joodse inwoners terug. In 1947 werd het gebouw verhuurd aan de gereformeerde kerk vrijgemaakt; in 1951 verkocht die kerk het pand onder de voorwaarde dat de ramen eigendom van de Joodse gemeenschap bleven.

Gedurende een periode van leegstand raakten vier van de zes ramen zoek of beschadigd. Een opmerkelijke wending in het verhaal is de rol van Gonnie van Oosten, dochter van de ontwerper en overlevende van Bergen-Belsen. Zij keerde in 1974 naar Assen terug en wist via een sponsor twee van de originele ramen naar kibboets Beth Keshet bij de berg Tabor te laten brengen; na haar overlijden in 2015 verhuisden die twee naar Yad Vashem in Jeruzalem. De andere vier bleven onbekend, totdat Koert Wolting intensief onderzoek deed naar afbeeldingen en kleuren en zo geloofwaardige replica’s kon vervaardigen. Drie van de nieuwe ramen zijn permanent aangebracht op de achterwand van de kerkzaal, één boven de preekstoel.

Het project verbindt het huidige religieuze gebruik van het gebouw met zijn Joodse verleden en onderstreept het belang van behoud en herinnering aan een vrijwel verdwenen gemeenschap. Stichting Struikelstenen Assen en betrokkenen gaven bij de onthulling extra achtergrondinformatie over de geschiedenis en de reddingsactie van de ramen.