China kan Europa niet van zich vervreemden

In dit artikel:

Volgens The Wall Street Journal heeft Vladimir Poetin Donald Trump en Xi Jinping voorgesteld om tijdens de Apec-top van 18 en 19 november in Shenzhen bijeen te komen. De ontmoeting zou in eerste instantie moeten helpen een einde te maken aan de oorlog in Oekraïne, maar kan ook uitgroeien tot een overleg waarin de drie grootmachten hun invloedssferen bespreken. Daarmee zou een moderne variant ontstaan van de conferentie van Jalta in 1945, waar Churchill, Roosevelt en Stalin afspraken maakten over de naoorlogse wereldorde.

Voor Poetin biedt zo’n top grote voordelen. Rusland zou niet langer als internationale paria worden behandeld, maar als gelijkwaardige wereldmacht naast de Verenigde Staten en China. Bovendien zouden Oekraïne en Europa buitenspel komen te staan bij besluiten over de toekomst van Europa. Trump zou niet principieel tegen een ontmoeting zijn, maar wil vooral praten over een akkoord om het aantal kernwapens te verminderen. Moskou en Beijing staan daar weinig voor open.

China heeft het voorstel nog niet officieel gesteund en zal waarschijnlijk tot vlak voor de bijeenkomst wachten met een bevestiging. Beijing wil voorkomen dat een aangekondigde top door de onvoorspelbaarheid van Trump of Poetin alsnog mislukt. Tegelijkertijd kan de bijeenkomst Xi helpen zich te profileren als een wereldleider die minstens gelijkwaardig is aan Trump en mogelijk zelfs boven hem staat. Als gastheer kan hij zich presenteren als een kalme, redelijke bemiddelaar tussen twee rivaliserende partijen. China zal vermoedelijk daarom vooral inzetten op algemene verklaringen en goodwill, en harde afspraken vermijden.

De deelname brengt echter ook risico’s met zich mee. Europa en Oekraïne verzetten zich tegen besluiten over Oekraïne zonder Oekraïense betrokkenheid. China zou de relaties met Europa, die al onder druk staan door het grote Chinese handelsoverschot, verder kunnen beschadigen. Bovendien is Beijing door zijn economische steun aan Rusland geen neutrale bemiddelaar. De top kan daardoor worden gezien als een bijeenkomst van drie machtsblokken die over kleinere landen heen beslissen en de wereld onderling verdelen. Dat zou botsen met China's eigen boodschap dat alle landen gelijkwaardig invloed moeten hebben. Voor Xi is instemmen daarom een strategische gok: de kans op internationale profilering is groot, maar een verkeerde indruk kan China's geloofwaardigheid schaden.