Chimpansee die kon tellen en tekenen dood, leerde onderzoekers chimp-brein begrijpen

In dit artikel:

Ai, een vrouwelijke chimpansee die decennialang centraal stond in cognitief onderzoek in Kyoto, is op 49‑jarige leeftijd overleden aan ouderdomsgebreken en orgaanfalen. Ai werd in West‑Afrika geboren en in 1977 naar het Japanse universitaire onderzoekscentrum gebracht dat zich richt op de evolutionaire oorsprong van menselijk gedrag. Het onderzoeksprogramma, dat later naar haar werd genoemd, begon met haar als eerste participerende dier.

Onderzoekers leerden Ai op jonge leeftijd een speciaal toetsenbord te gebruiken dat aan een computer was gekoppeld. Al op vijfjarige leeftijd kon ze tot zes tellen (later tot negen) en ze herkende uit een set van circa 300 voorbeelden objecten, cijfers en kleuren. Met behulp van vormen kon ze zelfs een virtuele appel samenstellen. Haar hoge scores leidden tot publicaties in vakbladen zoals Nature en media maakten haar tot een soort publiekslieveling met de bijnaam ‘genie’.

Ai toonde ook creatief gedrag buiten tests: schilderen en tekenen deed ze vrijwillig, zonder voedselbeloning. In 2000 kreeg ze een jong, Ayumu, die eveneens bekendstaat om een uitzonderlijk geheugen en later ook internationaal onder de aandacht kwam.

Het centrum stelt dat Ai’s deelname hielp een experimenteel kader op te zetten om chimpanseedenken te doorgronden — een belangrijke basis voor het bestuderen van de evolutie van de menselijke geest. Een opvallend voorbeeld van haar vindingrijkheid kwam in 1989, toen ze samen met een andere chimpansee wist te ontsnappen door een hangslot te openen met een sleutel die in haar verblijf was achtergebleven. In 2017 bestond het Ai‑programma veertig jaar; haar tekening siert sindsdien onder meer een sjaal die aan de bekende primatologe Jane Goodall werd gegeven. Ai stierf omringd door medewerkers van het onderzoekscentrum.