Charley Toorop en Pyke Koch: dat spetterde tijdens hun leven - en nu ook in het museum

In dit artikel:

Museum More in Gorssel zet voor het eerst het werk van Charley Toorop (1891-1955) en Pyke Koch (1901-1991) naast elkaar in de tentoonstelling *Alles of niets*. De dubbele presentatie laat ongeveer tachtig schilderijen zien van twee van de belangrijkste Nederlandse figuratieve kunstenaars uit de vorige eeuw, die ondanks hun botsende politieke overtuigingen en totaal verschillende temperamenten een jarenlange, intensieve vriendschap hadden.

Toorop schilderde snel, ruw en monumentaal; Koch werkte juist uiterst precies en langzaam. Wat hen verbindt, is hun fascinatie voor frontale portretten, starende ogen en figuren aan de rand van de samenleving, zoals prostituees, kermismensen en andere buitenstaanders. Hun kunst sluit ook aan bij de sfeer van het onderkoelde realisme van de jaren dertig, waarin beeldende kunst en vroege film allebei draaiden om spanning, karakter en een sterk verhaal.

De tentoonstelling laat zien dat hun band persoonlijk én artistiek belangrijk was: Toorop moedigde de jonge Koch aan zijn rechtenstudie op te geven en kunstenaar te worden. Tegelijk waren hun levens sterk uiteenlopend. Toorop leefde uitgesproken politiek en sociaal bewogen; Koch was gereserveerd, lichamelijk kwetsbaar en raakte tijdens de oorlog verstrikt in fascistische kringen en samenwerking met de bezetter. Na de oorlog ging hun artistieke koers bergafwaarts, maar hun beste werk uit de jaren twintig en dertig blijft volgens de schrijver nog altijd krachtig en onvergetelijk.