Chanan Hertzberger heeft de zaak van Israël een slechte dienst bewezen

In dit artikel:

De toespraak van Chanan Hertzberger, voorzitter van het Centraal Joods Overleg, tijdens de Kristallnachtherdenking in de Portugese Synagoge heeft volgens Han van der Horst een scherpe en polariserende boodschap. Hertzberger stelde dat Nederlandse joden steeds vaker ter verantwoording worden geroepen voor het beleid van de Israëlische regering, koppelde antizionisme grotendeels aan antisemitisme en waarschuwde dat joden zich in Nederland onveilig voelen en emigratie overwegen.

Volgens Van der Horst verklaarde Hertzberger de huidige strijd tegen Israëlische tegenstanders rechtstreeks vanuit de eeuwenlange vervolging van joden en de Holocaust. In die redenering kan kritiek op het bestaansrecht van Israël worden gezien als een nieuwe vorm van antisemitisme, die uiteindelijk tot vernietiging leidt. De auteur vindt dat deze historische herinnering wel verklaart waarom veel Israëli’s geloven dat alleen militaire vastberadenheid veiligheid biedt, maar waarschuwt dat zij daarmee ook de kritiek op de Israëlische oorlogvoering in Gaza en het bezettingsbeleid naast zich neerleggen.

Van der Horst betwijfelt of het steeds bredere verzet tegen Israël — waaronder de Rode Lijn-demonstratie met circa 200.000 deelnemers — nog overtuigend als antisemitisme kan worden afgedaan. Demonstranten zeggen zich tegen zionisme en de Israëlische politiek te keren, niet tegen joden. Ook rond het begrip genocide ziet hij een inhoudelijk debat: niet alleen het aantal slachtoffers, maar vooral de intentie om een volk, zijn cultuur of herinnering te vernietigen bepaalt volgens de aangehaalde definitie of van genocide kan worden gesproken. Hertzbergers term ‘genocide-leugen’ wijst hij daarom af als een versimpeling.

De auteur verwijt Hertzberger bovendien dat hij de Holocaust inzet als politiek wapen. Daardoor zouden tegenstanders worden uitgenodigd om Israël met nazi-Duitsland te vergelijken. Hoewel Van der Horst benadrukt dat Gaza geen Holocaust is, ziet hij wel overeenkomsten die zulke vergelijkingen in het publieke debat begrijpelijker hebben gemaakt, zoals de situatie in Gaza en het geweld van kolonisten op de Westelijke Jordaanoever. Volgens hem heeft Hertzberger de Israëlische zaak hiermee eerder geschaad dan geholpen.

Tegelijk erkent Van der Horst dat Hertzberger reële veiligheidsproblemen benoemde. Joodse scholen en synagogen worden zwaar bewaakt, bijeenkomsten worden soms uit voorzorg afgelast en joodse organisaties ondervinden moeite bij het huren van zalen. Ook moskeeën worden belaagd, maar volgens de auteur is de structurele beveiliging van joodse instellingen uitzonderlijk. Hij noemt het zorgelijk dat islamofobie zo indirect kan leiden tot uitsluiting van joden.

Van der Horst vindt dat organisatoren van de Rode Lijn-demonstraties expliciet moeten verklaren dat zij het joodse leven in Nederland in al zijn vormen willen beschermen. Zolang die duidelijkheid ontbreekt, heeft Hertzberger volgens hem een punt, ook al mengde diens toespraak onderwerpen die juist uit elkaar gehouden moeten worden.

Als mogelijk uitgangspunt voor vrede noemt de auteur een toekomst waarin Israëlische en Palestijnse nationale tehuizen naast elkaar bestaan en iedereen gelijke rechten heeft. Dat kan leiden tot twee staten met een eigen karakter, maar alleen als beide bevolkingen afstand nemen van exclusieve religieuze of koloniale verklaringen en leren als goede buren samen te leven. Dat proces zal volgens hem decennia duren, maar samenwerking is uiteindelijk noodzakelijk omdat Israëli’s en Palestijnen niet zonder elkaar kunnen bestaan.