'Ceuta' laat zien: met die grens heeft Marokko een drukmiddel tegenover de EU in handen om invloed uit te oefenen op gevoelige thema's

In dit artikel:

De Spaanse premier Pedro Sánchez bezocht op maandag 20 juli het Algerijnse presidentieel paleis El Mouradia, kort nadat Spanje wereldkampioen voetbal was geworden. Samen met president Abdelmadjid Tebboune kondigde hij een nieuwe top in oktober aan en afspraken over extra Algerijnse gasleveringen. Het bezoek moest de relatie herstellen, nadat Algerije vier jaar eerder afstand had genomen van Spanje vanwege de Spaanse steun voor het Marokkaanse autonomieplan voor de Westelijke Sahara. Algerije steunt juist het Polisariofront, dat onafhankelijkheid voor het gebied nastreeft.

Tien dagen na Sánchez’ bezoek trokken tienduizenden jonge mensen de Spaanse exclave Ceuta binnen. Bij de grensdoorbraak kwamen minstens 96 mensen om. Hoewel de timing speculatie over Marokkaanse vergelding voedde, is er volgens Spaanse inlichtingendiensten geen bewijs dat Rabat de actie vooraf organiseerde. Wel zouden de Marokkaanse autoriteiten de situatie hebben laten ontsporen. Aanstaande zaterdag worden opnieuw oproepen voor een massale overtocht verwacht, maar ditmaal staan aan Marokkaanse zijde grote colonnes veiligheidspersoneel klaar.

De gebeurtenissen laten zien hoe belangrijk de grens met Ceuta is als politiek drukmiddel. Marokko kan de grensbewaking aanscherpen of versoepelen om Madrid en de Europese Unie tot concessies te bewegen, vooral rond de Westelijke Sahara. Volgens migratieonderzoeker Lorena Gazzotti is het onwaarschijnlijk dat de Marokkaanse autoriteiten niets van de eerdere bewegingen wisten, gezien de verregaande militarisering en het sterke inlichtingenapparaat. Tegelijkertijd ontbreekt hard bewijs voor een directe aansturing. De verscherpte bewaking van deze week moet volgens haar ook aantonen dat Marokko de situatie onder controle heeft en verdere escalatie met Spanje en Europa wil vermijden.

De EU heeft die afhankelijkheid zelf versterkt door sinds 2015 honderden miljoenen euro’s uit te trekken voor grensbeheer in Marokko. Daardoor ligt een belangrijk deel van de Europese migratiecontrole bij een buurland dat die samenwerking kan vertragen, blokkeren of verbinden aan financiële en politieke eisen. De crisis leidde tot spoedoverleg tussen Europese ministers en nieuwe discussies over strengere Schengengrenzen, maar legde vooral het gebrek aan Europese eensgezindheid bloot. Eerdere incidenten, zoals de grote instroom in Ceuta in 2021 na de opname van Polisarioleider Brahim Ghali in een Spaans ziekenhuis, werden door de Spaanse inlichtingendienst eveneens als strategische druk op Madrid beschouwd.

Marokko staat bovendien sterker door internationale steun voor zijn claim op de Westelijke Sahara, onder meer van de Verenigde Staten en Israël. Toch verklaart geopolitiek niet waarom zoveel mensen naar Ceuta trokken. De regio rond de exclave, de Rif, kampt met werkloosheid en sociale ongelijkheid. Het sluiten en militariseren van de grens neemt die oorzaken niet weg, waarschuwen onderzoekers.