CDA-minister Mirjam Sterk rolt Twentse fraudejacht landelijk uit nadat onschuldige zorgondernemers kapot zijn gemaakt

In dit artikel:

Onderzoek van 1Twente, Trouw en Binnenlands Bestuur stelt dat Twentse gemeenten, de Belastingdienst, het UWV, politie en zorgverzekeraars sinds 2017 nauw samenwerken bij de bestrijding van vermoedelijke zorgfraude. Volgens de berichtgeving gebruiken zij daarbij een geheim draaiboek en de zogenoemde ‘korte-klapmethode’. Zorgaanbieders zouden op basis van een tip of verdenking gelijktijdig te maken kunnen krijgen met betalingsstops, contractbeëindiging, terugvorderingen en beslaglegging, nog voordat een rechter de feiten heeft beoordeeld.

Als voorbeeld wordt CareFree Twente genoemd, een klein zorgbureau van Rima Lahdo en Kamil Yousef. Zorgverzekeraar Menzis stopte eind 2018 de betalingen en eiste later ruim 608.000 euro terug. Samen14, het samenwerkingsverband van veertien Twentse gemeenten, bevroor eveneens betalingen, ontbond het contract en vorderde circa 146.000 euro terug. Daardoor raakte het bedrijf volgens het artikel financieel in grote problemen. Bankrekeningen werden geblokkeerd, er werd beslag gelegd en CareFree Twente ging in december 2019 failliet.

In hoger beroep oordeelde het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden dat niet was aangetoond dat Menzis en de gemeente Enschede daadwerkelijk vorderingen wegens onterecht gedeclareerde zorg hadden. De curator had volgens het hof geen concreet bewijs voor de gegrondheid van die claims aangevoerd. De Hoge Raad liet die uitspraak later in stand. Volgens de auteurs waren de ondernemers toen echter al financieel en persoonlijk zwaar getroffen. Ook Zorgburo Maatwerk zou volgens het onderzoek door een vergelijkbare aanpak failliet zijn gegaan.

De betrokken journalisten zeggen dat inspectierapporten bij sommige getroffen bedrijven geen onregelmatigheden aantoonden, terwijl instanties achter de schermen toch informatie deelden en gecoördineerd optraden. In een intern ‘receptenboek’ zouden verschillende handhavingsdiensten hebben vastgelegd hoe zij ondernemers onder druk konden zetten. In een andere zaak, rond bestuurder Gabriël Malki van Humaan Overijssel, zouden instanties volgens de berichtgeving zelfs kinderen hebben geobserveerd en foto’s van een badkamer hebben gemaakt. Malki procedeerde hierover bij de Raad van State.

Daarnaast komt de rechtmatigheid van gegevensdeling binnen de Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC’s) aan bod. De Belastingdienst waarschuwde in 2022 intern dat voor het delen van nationaliteitsgegevens in dit verband een wettelijke basis ontbrak en dat de gegevens moesten worden verwijderd. Volgens Binnenlands Bestuur gebeurde dat niet, onder verwijzing naar bewaarplichten uit de Archiefwet.

Ondanks deze kritiek wil minister van Langdurige Zorg Mirjam Sterk (CDA) de Twentse aanpak juist landelijk uitbreiden. In een Kamerbrief van 10 september noemt zij de Twentse proeftuin een voorbeeld en kondigt zij geld aan voor de invoering van de KIT-methode, de Kwaliteits- en Integriteitstoets, bij gemeenten. Ook verwijst zij naar een waarschuwingsregister voor zorgfraude en plannen om gegevensuitwisseling tussen zorg- en veiligheidsdiensten te vergemakkelijken. Volgens het artikel onderzoekt Sterk bovendien hoe zorgkantoren, waaronder Menzis, in de toekomst alsnog Bibob-eisen aan zorgaanbieders kunnen stellen, hoewel een rechter dergelijke eisen eerder buiten de wettelijke kaders vond vallen. De auteurs pleiten daarom voor onafhankelijk onderzoek, openbaarheid van de gebruikte dossiers, stopzetting van de landelijke uitrol en schadevergoeding voor ondernemers die volgens hen ten onrechte zijn getroffen.