Burgemeester Loosdrecht: 'Gidi Markuszower en Mona Keijzer kwamen langs om hun gif bij ons te spuien'

In dit artikel:

De onrust rond de tijdelijke asielopvang in Loosdrecht heeft volgens waarnemend burgemeester Mark Verheijen diepe sporen nagelaten. Het zwaarste moment beleefde hij op 12 mei. Extreemrechtse relschoppers gooiden fakkels en zwaar vuurwerk naar het gemeentehuis, waar struiken bij de gevel vlam vatten. Ook werd de brandweer gehinderd. De aanval vond plaats op de dag dat de eerste asielzoekers arriveerden.

Verheijen noemt het geweld onaanvaardbaar en waarschuwt dat het veel ernstiger had kunnen aflopen. Volgens hem mag kritiek op het asielbeleid nooit worden afgereageerd op mensen die opvang nodig hebben. Tegelijkertijd zegt hij vertrouwen te houden in het draagvlak onder de bevolking. Zo meldden zich ongeveer 150 vrijwilligers en kwamen vanuit het hele land circa 50.000 kaarten voor de bewoners van de opvanglocatie binnen.

De problemen begonnen eind maart, toen de gemeente Wijdemeren een verzoek kreeg om snel opvang te regelen vanwege de volle opvanglocatie in Ter Apel. Het gemeentehuis in Loosdrecht stond grotendeels leeg met het oog op de voorgenomen fusie met Hilversum. Verheijen, die sinds april 2024 waarnemend burgemeester is, zag opvang als een manier waarop Wijdemeren verantwoordelijkheid kon nemen. Volgens hem steunden de fractievoorzitters in de gemeenteraad het plan. De gemeente maakte de komst van de opvang op 17 april bekend aan omwonenden en kondigde informatiebijeenkomsten aan.

Daarna volgden een petitie en meerdere demonstraties. De eerste bijeenkomsten liepen uit de hand door vuurwerk en moesten, net als een volgende demonstratie, door de mobiele eenheid worden beëindigd. Bewoners begonnen ook een kort geding tegen de plannen. Om de situatie beheersbaar te houden, werd de opening enkele weken uitgesteld. Het aantal beschikbare plaatsen ging bovendien omlaag van 110 naar 70. Verheijen zegt dat die aanpassing bedoeld was als tegemoetkoming aan gematigde tegenstanders, niet aan de harde kern die helemaal geen opvang wilde. Hij blijft achter die beslissing staan.

De protesten waren volgens de burgemeester deels lokaal geworteld, maar werden ook van buitenaf aangewakkerd door extreemrechtse actiegroepen. Daarnaast verspreidden zich op sociale media onjuiste berichten, bijvoorbeeld dat uitsluitend overlastgevende asielzoekers naar Loosdrecht zouden komen. De gemeente kon die verhalen volgens Verheijen onvoldoende snel corrigeren. Hij erkent dat er bestuurlijk fouten zijn gemaakt, maar plaatst de gebeurtenissen ook in een bredere ontwikkeling. In verschillende andere plaatsen deden zich eveneens confrontaties rond opvanglocaties voor.

Verheijen wijt de maatschappelijke spanning aan jaren van gebrekkige regie. Vier kabinetten hebben er volgens hem niet in geslaagd het asielvraagstuk op te lossen, waardoor het vertrouwen in de overheid is afgenomen. Daarbij noemt hij niet alleen de instroom, maar ook het tekort aan structurele opvang, de moeizame doorstroming van statushouders naar woningen en het uitblijven van terugkeer van afgewezen asielzoekers. Nederland beschikt inmiddels, inclusief tijdelijke voorzieningen, over ongeveer 83.000 opvangplaatsen. Volgens de burgemeester laat dat zien dat uitbreiding alleen het probleem niet oplost.

Hij is voorstander van de Spreidingswet, die gemeenten verplicht opvang gezamenlijk te organiseren. Onduidelijkheid over de uitvoering heeft volgens hem geleid tot vertraging en extra kosten en maakt het noodzakelijk om steeds opnieuw tijdelijke noodopvang te openen. Ook zijn eigen partij, de VVD, zou volgens Verheijen duidelijker achter die wet moeten staan. Hij vindt dat middenpartijen een meerjarig akkoord moeten sluiten over onder meer terugkeer, de aanpak van overlast en beperking van de instroom. Daarmee moet worden voorkomen dat asiel en migratie bij de komende verkiezingen telkens het dominante onderwerp worden.

De burgemeester vindt dat de VVD niet moet verwachten dat samenwerking met radicaal-rechtse partijen het probleem oplost. Tegelijkertijd zullen progressieve partijen volgens hem bereid moeten zijn tot een strenger beleid. Alleen met een brede politieke overeenkomst kan het dossier volgens Verheijen worden gedepolitiseerd en kan het vertrouwen van burgers terugkeren.

Inmiddels is de opvangsituatie in Loosdrecht volgens de burgemeester stabiel. De grote demonstraties zijn voorbij, al staan er nog vrijwel dagelijks enkele actievoerders voor het gemeentehuis. Hij zegt dat zich in de opvang geen ernstige incidenten hebben voorgedaan. Geruchten over betrokkenheid van asielzoekers bij overlast bleken volgens hem herhaaldelijk onjuist.

Een buurtwacht die asielzoekers observeert, fotografeert en beelden deelt, is nog actief, maar heeft geen wettelijke bevoegdheden. De politie heeft de groep aangesproken op de grenzen van wat is toegestaan. Intimidatie blijft volgens Verheijen wel een groot probleem. Een voorstander van de opvang werd mishandeld en deed uit angst geen aangifte. Ook voelen sommige inwoners zich niet vrij om publiekelijk steun aan vluchtelingen te betuigen.

Verheijen vertrekt op 1 januari, wanneer de fusie met Hilversum ingaat. De tijdelijke opvang sluit naar verwachting op 1 november. Hij hoopt dat Loosdrecht daarna de onderlinge verhoudingen kan herstellen, maar erkent dat de protesten schade hebben veroorzaakt binnen families, buurten en verenigingen.