Bubbelmeningen zaaien onnodig angst en polarisatie

In dit artikel:

Het idee dat duurzaamheid zijn hoogtepunt heeft gehad, kan zelf een zogenaamde ‘belief trap’ zijn: een hardnekkige, onjuiste inschatting van wat anderen vinden. Dat inzicht kreeg de auteur tijdens een seminar van de Groningse psycholoog Jeffrey Lees, die onderzoek doet naar zulke bubbelmeningen. Opvallend is dat hogeropgeleiden er volgens hem juist vatbaarder voor kunnen zijn.

Wie denkt dat de meeste anderen anders denken, schat verschillen sneller in als onoverbrugbaar en gaat zich daar ook naar gedragen. Daardoor blijft de misvatting bestaan en kan ze zichzelf waarmaken. In de politiek leidt dit ertoe dat een vermeende meerderheid die zich als minderheid ziet, zich minder uitspreekt. Politici kunnen vervolgens beleid doordrukken waarvan ze ten onrechte denken dat het breed wordt gesteund, terwijl de werkelijke meerderheid stil blijft.

Internationale voorbeelden laten zien hoe groot die vertekening kan zijn. Britse parlementariërs denken dat slechts 34 procent milieubeleid steunt, terwijl dat 56 procent is. Ook onderschatten zij het aandeel kiezers dat energiezuiniger wil leven: 51 procent volgens hen, tegenover 66 procent in werkelijkheid. In de Verenigde Staten denken zowel Republikeinen als Democraten bovendien dat bijna 40 procent van de andere partij politiek geweld steunt; in beide groepen is dat in werkelijkheid ongeveer 12 procent.

Ook in Nederland lijkt de weerstand tegen duurzaam beleid groter dan zij is. Volgens het SCP-rapport Klimaat en Samenleving 2025 steunt meer dan 80 procent hergebruik, natuurbescherming en afvalvermindering. Driekwart vindt het belangrijk dat Nederland bijdraagt aan de bestrijding van klimaatverandering. Dat staat tegenover een Tweede Kamer waarin acht rechtse tot radicaal-rechtse partijen 71 van de 150 zetels bezetten.

De auteur concludeert dat de stille meerderheid zich niet kleiner moet maken dan zij is. Populistische politici kunnen wel beweren namens ‘het volk’ te spreken, maar de meeste Nederlanders blijven voor duurzaam beleid. Vooral het publieke gesprek erover lijkt een omslag te hebben doorgemaakt; de steun zelf is veel minder verdwenen dan vaak wordt gedacht.