Brussel wil meebetalen aan Rotterdamse AI-fabriek, maar Den Haag niet: 'Dit is onbegrijpelijk'

In dit artikel:

Nederland sluit zich voorlopig niet aan bij het Europese plan om zeven grote AI-fabrieken te bouwen. De Europese Commissie wil daarmee de achterstand op de Verenigde Staten en China verkleinen. Het project moet ongeveer 10 miljard euro aan Europese subsidies combineren met 20 miljard euro aan private investeringen. Europese bedrijven zouden de infrastructuur beheren en de toepassingen moeten vallen onder Europese regels voor onder meer privacy en ethiek. Achttien lidstaten, waaronder Duitsland en Frankrijk, hebben al steun toegezegd.

Voor Nederland is Rotterdam een beoogde locatie. Op een terrein van 10 hectare in de Europoort zijn volgens initiatiefnemer Han de Groot van databedrijf Volt goede voorwaarden aanwezig, zoals nabijgelegen windenergie en snelle verbindingen met andere Europese datacentra. Eneco, de Erasmus Universiteit en verschillende bedrijven en kennisinstellingen steunen het plan. Een grote Europese rekenfaciliteit zou de ontwikkeling van AI-toepassingen kunnen versnellen en overheden de mogelijkheid geven gevoelige gegevens binnen een Europees systeem te verwerken.

De financiering vormt het belangrijkste obstakel. Ongeveer 35 procent van de investering moet uit publieke middelen komen: de Europese Unie en het land waar de fabriek wordt gebouwd betalen elk de helft daarvan. Het kabinet heeft voor Rotterdam nog geen toezegging gedaan. Staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Zaken) schreef eind maart aan de Tweede Kamer dat Nederlandse ondernemingen volgens een onderzoek van adviesbureau Ecorys onvoldoende belangstelling hebben voor een fabriek van deze omvang. Volgens het kabinet passen kleinere AI-faciliteiten beter bij Nederland. Daarvoor is in Groningen al 200 miljoen euro uitgetrokken.

Die keuze leidt tot kritiek. Oud-ASML-topman Peter Wennink, die het kabinet adviseerde over de economie, vindt de terughoudendheid onbegrijpelijk. Volgens hem is toegang tot voldoende rekenkracht essentieel om economisch en technologisch bij te blijven. Ook oppositiepartij PRO noemt de benodigde Nederlandse bijdrage beperkt in verhouding tot de strategische betekenis.

De initiatiefnemers waarschuwden het kabinet in februari al dat Nederland een keuze moest maken over zijn positie in Europa. Nu Nederlandse financiering uitblijft, staat De Groot ook open voor Amerikaanse technologiebedrijven als die het project financieel haalbaar maken. AI-onderzoeker Leevi Saari ziet daarin economische mogelijkheden, maar waarschuwt dat buitenlandse deelname weinig bijdraagt aan Europese technologische zelfstandigheid. De Europese Commissie betreurt dat Nederland nog niet meedoet, maar houdt de mogelijkheid open dat Den Haag later alsnog instapt.