'Brevet van onvermogen': Bikker (ChristenUnie) wil na een kabinetsval eerst formeren en sluit met CDA en SGP de kiezer buiten

In dit artikel:

De Tweede Kamer heeft dinsdag een motie van ChristenUnie-leider Mirjam Bikker aangenomen die de procedure na een tussentijdse kabinetsval moet veranderen. De Kamer moet dan voortaan eerst beraadslagen over de wenselijkheid en richting van een nieuwe kabinetsformatie. Het huidige reglement geeft de Kamer die mogelijkheid, maar verplicht haar daar niet toe. Het dagelijks bestuur moet daarom een wijziging van artikel 11.1 voorstellen, waarbij “zal beraadslagen” de huidige formulering vervangt.

De motie werd ingediend door de ChristenUnie, het CDA en de SGP. De officiële uitslag bevestigt alleen dat zij is aangenomen; omdat de stemming per handopsteken plaatsvond, is er geen volledige partijgewijze stemlijst beschikbaar. Volgens ANP steunden onder meer PRO, D66 en 50PLUS de motie. De indieners wijzen erop dat de Tweede Kamer sinds 2000 slechts één keer een volledige termijn van vier jaar heeft uitgezeten en vinden dat een kabinetsval niet automatisch tot vervroegde verkiezingen moet leiden.

Bikker zegt dat een premier na een val eerst in de Kamer verantwoording moet afleggen, voordat verkiezingen worden overwogen. Volgens haar kan dat overleg alsnog tot een stembusgang leiden. Zij noemt het onwenselijk dat Nederland voortdurend in campagnetijd verkeert. De motie sluit verkiezingen dus niet uit, maar maakt een nieuwe formatiepoging met de bestaande Kamer de eerste stap.

Het artikel plaatst daar een peiling van Maurice de Hond van 8 november tegenover. Daarin zouden D66, VVD en CDA gezamenlijk terugvallen van 66 zetels bij de verkiezingen eind oktober 2025 naar 38 zetels. Veertig procent van de ondervraagden wil nieuwe verkiezingen, terwijl slechts tien procent de minderheidscoalitie wil laten voortbestaan. Andere respondenten kiezen voor verbreding van de coalitie, onder meer met PRO of JA21.

De auteur beoordeelt de motie daarom als een poging van gevestigde partijen om verkiezingen uit te stellen op een moment dat de regeringspartijen er electoraal slecht voorstaan. Volgens die kritiek wordt de kiezer na een kabinetsval eerst buitenspel gezet, terwijl dezelfde Kamer probeert een nieuwe coalitie te vormen. Voorstanders presenteren de maatregel juist als een manier om bestuurlijke stabiliteit te bevorderen en de normale parlementaire termijn beter uit te zitten. De discussie raakt daarmee aan de vraag of na een kabinetscrisis het parlement of de kiezer als eerste aan zet moet zijn.