Brabantse brainport daagt Amsterdam uit als economische motor van Nederland
In dit artikel:
ASML heeft Brainport Eindhoven de laatste decennia op de kaart gezet en vormt het kloppend hart van een hightechcluster dat teruggrijpt op de Philipsgeschiedenis. Philips’ onderzoeksactiviteiten (NatLab) evolueerden via de High Tech Campus in Veldhoven — tegenwoordig met meer dan 220 technologiebedrijven en in 2021 verkocht aan de Singaporese investeerder GIC — tot een ecosysteem waarin ASML, NXP, IBM en Philips samenwerken. ASML zelf ontstond in 1984 als joint venture tussen ASM International en Philips, ging in 1995 naar de beurs en was vanaf 2002 wereldmarktleider in lithografiemachines. Het bedrijf telt ongeveer 43.520 fulltime medewerkers (meer dan de helft in Nederland) en rapporteerde over 2025 een nettowinst van 9,6 miljard euro bij een omzet van 32,7 miljard; voor het volgende jaar wordt omzet tussen 34 en 39 miljard verwacht.
Economisch specialist Herman Vollebergh wijst erop dat ASML en een keten van toeleveranciers de verklaring vormen voor de sterke cijfers van de regio. Cruciale factoren zijn intensieve samenwerking en een hoge innovatiekracht: “De hightechbedrijven in Brabant zijn leidend in de wereld.” De recente explosieve chipvraag werd aangewakkerd door wereldwijde datacenteruitbreidingen en verwachtingen rond AI, maar Vollebergh waarschuwt ook voor overspannen verwachtingen en vergelijkt de potentie van een teleurstellende AI-hype met de internetzeepbel rond 2000.
Belangrijke risico’s voor Brainport zijn volgens hem vooral geopolitiek en concurrentie: China bouwt met staatssteun een binnenlandse chipindustrie op en Amerikaanse bedrijven profiteren van forse staatssteun, wat prijs- en technologische druk kan geven. Toch verwacht Vollebergh geen zware klappen voor Brabant; een zekere groeivertraging kan zelfs gunstig zijn voor de leefbaarheid (woningmarkt, infrastructuur). ASML investeert daarom miljoenen in regionale projecten om huisvesting, verkeer en voorzieningen te verbeteren — en ondersteunt culturele initiatieven zoals een dependance van het Rijksmuseum in Eindhoven.
De recente discussie over DigiD en Europese aandacht voor eigen clouddiensten hebben volgens Vollebergh een bredere wake-upcall gegeven over afhankelijkheid van Amerikaanse techreuzen, wat kansen kan bieden aan lokale spelers. Of Brainport Groot-Amsterdam voorbijstrevent blijft onzeker: ASML levert enorme toegevoegde waarde en maakt een sprong niet onmogelijk, maar veel hangt af van geopolitieke ontwikkelingen, concurrentie uit China en de manier waarop de regio groei en leefbaarheid in balans houdt.