Border walls are symbols of power—and monuments to delusion

In dit artikel:

Hadrianus’ Muur in Noord-Engeland werd vanaf 122 na Christus gebouwd in opdracht van keizer Hadrianus. De 117 kilometer lange verdedigingslinie liep op het smalste punt van de Romeinse provincie Britannia en werd bijna drie eeuwen bewaakt door militairen uit onder meer Syrië en Thracië. Voor Rome was de muur een indrukwekkend bewijs van keizerlijke macht, maar voor de soldaten betekende hij vooral een zwaar bestaan in een koud, winderig grensgebied.

Wie de muur vandaag bewandelt, ziet vooral ruïnes van forten, wachttorens en kazernes. Die resten vertellen aanvankelijk vooral een mannelijk verhaal over bewaking, wapens en discipline. Bij Sycamore Gap kreeg het landschap echter een menselijker en emotioneler gezicht: de bekende boom werd in 2023 door vandalen omgezaagd en groeide daarna uit tot een krachtiger symbool dan de vrijwel spoorloze soldaten die ooit langs de muur dienden.

In het museum van Vindolanda komen die alledaagse levens wel tot leven. Kinderschoenen, een speelgoedzwaard, een gemarkeerde amfoor en een uitnodiging voor een verjaardagsfeest laten zien dat er naast militairen ook gezinnen, burgers, slaven en kinderen woonden. De streek was bovendien waarschijnlijk minder gevaarlijk dan de monumentale grens doet vermoeden. Volgens historicus Greg Woolf waren de stammen ten noorden van de muur te dunbevolkt om voortdurend een bedreiging te vormen. Rome breidde zijn gebied zelfs geregeld verder naar het noorden uit.

De muur kan daarom behalve als verdediging ook als monument voor Hadrianus’ ego worden gezien. Toen het Romeinse Rijk in de vijfde eeuw uiteenviel, verdwenen de soldij en bevoorrading en moesten de laatste troepen zichzelf beschermen. Tegenwoordig is de voormalige grens vooral een geliefd wandelpad en toeristische trekpleister. Daarmee illustreert zij hoe grootse machtswerken uiteindelijk hun militaire functie verliezen en veranderen in landschappen voor herinnering, ontspanning en samenzijn.