Boeren betalen steeds meer, kabinet wijst strengere prikkels voor monopolist af

In dit artikel:

Vanaf 2027 blijven veehouders opdraaien voor de kosten en financiële mee- en tegenvallers van kadaververwerker Rendac. Het bedrijf blijft de enige onderneming die in Nederland wettelijk verplicht kadavers van landbouwhuisdieren ophaalt en verwerkt. De afspraken worden vanaf dat jaar niet langer vooral via een privaat contract geregeld, maar via een wettelijk tariefstelsel.

De Raad van State waarschuwt dat in dit nieuwe systeem vrijwel alle kosten, vermogenskosten en financiële risico’s in de tarieven kunnen worden verwerkt. Ook is volgens de Raad onvoldoende duidelijk welke prikkel Rendac heeft om efficiënt te werken. Een vergelijking met andere bedrijven ontbreekt bovendien, terwijl boeren door het monopolie niet kunnen overstappen naar een concurrent.

Staatssecretaris Silvio Erkens (VVD) neemt die belangrijkste kritiek niet over. Hij vindt strenge efficiëntie-eisen onwenselijk, omdat Rendac voortdurend voldoende capaciteit moet kunnen leveren, ook bij een uitbraak van dierziekten. Volgens het kabinet kan zware kostendruk noodzakelijke investeringen en daarmee de dier- en volksgezondheid bedreigen. Als controlemechanismen noemt Erkens accountantscontrole, overleg met de sector en jaarlijkse investeringsplannen.

Twee andere aanbevelingen van de Raad van State worden wel verwerkt. Zo komt er meer duidelijkheid over wanneer de staatssecretaris een voorgesteld tarief moet afwijzen en wordt beter uitgelegd hoe belanghebbenden naar de bestuursrechter kunnen stappen.

De financiële gevolgen zijn voor boeren al merkbaar. In 2025 stegen de tarieven gemiddeld met 130 procent. Het tarief voor een varken ging van 2,21 naar 5,10 euro en dat voor een rund ouder dan een jaar van 18,13 naar 41,82 euro. De totale verwachte kosten stegen van 17,1 miljoen naar 24,3 miljoen euro, mede door de verrekening van een eerder tekort. Voor 2026 wordt opnieuw een stijging van ongeveer 20 procent verwacht, omdat minder kadavers overwegend vaste kosten moeten dragen.

Onderzoek van Wageningen Economic Research wees eerder op aanbesteding met meerdere bedrijven en maximumtarieven als mogelijke alternatieven. Daarvoor kiest het kabinet niet. Wel geldt een bovengrens: Rendac mag niet meer ontvangen dan de werkelijke kosten plus een vergoeding voor geïnvesteerd vermogen, minus inkomsten uit onder meer eindproducten. Kosten voor specifieke dierziektebestrijding betaalt de overheid. De precieze tarieven vanaf 2027 zijn nog niet bekend.