Binnenskamers | Jetten krijgt in één week harde les: 'Meerderheid wil dat je faalt'
In dit artikel:
Premier Rob Jetten (D66) staat na ruim twee maanden als regeringsleider voor een veelkoppige politieke crisis: het mislukken van afgesproken asielmaatregelen in de Eerste Kamer heeft vier van de vijf ‘schaakborden’ waarmee hij moest jongleren in korte tijd tegen hem laten keren. De regering—een minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA—had de strengere asielregels naar voren geschoven als symbool van eensgezindheid en als oplossing voor eerdere politieke chaos, maar die plannen strandden vorige week in de senaat.
De tegenvallers kwamen deels door tegenwerking van de oppositie, vooral de PVV, die volgens de coalitie wisselvallig en obstructief opereerde. Daarnaast bleek de Eerste Kamer lastig te manoeuvreren: de coalitie mist daar zestien van de 75 zetels en kent bovendien zeven eenpitters, wat stemmen winnen extra ingewikkeld maakt. Tot ieders verrassing hielden ook D66-senatoren zich aan eerdere formatiedeals en stemden tegen de wetten, terwijl zij door soms over hun eigen lijn heen te stappen de coalitie konden helpen.
De binnenlandse politieke gevolgen zijn voelbaar: binnen de coalitie en tussen kabinet en oppositie groeit ergernis, en de VVD uit kritiek op Jettens leiderschap — al wordt terugblik op voorspelbaarheid van PVV-gedrag door coalitieleden vaak afgedaan als ‘Captain Hindsight’. Binnen D66 zelf moet Jetten eveneens orde scheppen omdat interne afspraken en discipline onder druk staan.
Het enige terrein waarop Jetten voorlopig nog krediet opbouwt, is het Europese speelveld. Op EU-toppen maakt hij een goede indruk bij collega-regeringsleiders; zijn persoonlijke betrekkingen, onder meer met de Finse president Alexander Stubb, versterken zijn positie buiten Den Haag. Stubb wees onlangs in een podcast op een politiek gegeven dat deels verklaart waarom premiers het moeilijk hebben: veel mensen willen om ideologische redenen liever dat een regeringsleider faalt dan dat die slaagt.
Voor Jetten en zijn minderheidskabinet is het drama van de asielwetgeving geen afgerond hoofdstuk: de moeilijke begrotingsonderhandelingen voor volgend jaar staan nog voor de deur en vormen volgens kritiekgevers het echte werk. De combinatie van een krappe Kamerpositie, flexibele tegenstanders en interne verdeeldheid maakt dat het premierschap van Jetten zich in de komende maanden als een serie strategische manoeuvres blijft presenteren — en niet als een ontspannen begin van het D66-tijdperk in het Torentje.