Binnenskamers | Misschien moet Jetten maar leren een spelletjesman te worden
In dit artikel:
Rob Jetten staat de komende maanden voor het tegelijk bespelen van minstens vier — mogelijk vijf — schaakborden om als leider van D66 een kwetsbare minderheidscoalitie draaiende te houden en regeringsagenda’s door het parlement te loodsen.
Het eerste bord speelt zich dicht bij huis af: de samenwerking met coalitiepartners CDA en VVD. De verhoudingen zijn niet vanzelfsprekend; tussen CDA-minister Henri Bontenbal en VVD-leider Dilan Yesilgöz bestaat wrijving na campagne-uitingen, en Jetten moet continu werken aan onderling vertrouwen en sturing om verrassingen en scheurtjes in het akkoord te voorkomen.
Op het tweede bord manoeuvreert Jetten tussen oppositiefracties. Geen enkele partij biedt automatische steun; steun moet worden verdiend en vaak worden thema’s aan elkaar gekoppeld om meerderheden te smeden (bijvoorbeeld onderwijs aan stikstofmaatregelen). Dat vereist delicate ruilpolitiek, waarbij hij tegelijk GroenLinks-PvdA en rechtsere partijen als JA21 in het vizier moet houden — en moet voorkomen dat tegemoetkomingen aan de ene partner de andere vervreemden.
Het derde schaakbord is de Eerste Kamer, waar voor begrotingen en het grote belastingplan aan het eind van het jaar per kant meerdere extra partijen nodig zijn voor een meerderheid. Jetten zal al in de Tweede Kamer meerderheden moeten voorbereiden, zoals voormalig verkenner Wouter Koolmees benadrukte: politieke inhoud alleen is niet genoeg, geld en coalitievorming zijn cruciaal.
Het vierde bord ligt op Europees niveau: welk mandaat neemt Jetten straks mee naar EU-toppen? In een geopolitiek onrustige periode is steun uit Den Haag essentieel om daadkrachtig op Brussel-niveau te kunnen optreden.
Als mogelijk vijfde bord doemt interne druk binnen D66 op. De campagne toonde een meer rechtse toon in het migratiebeleid en leverde intern commentaar en opgetrokken wenkbrauwen op. Vooralsnog heerst euforie over verkiezingswinst, maar ruzies binnen de partij kunnen snel escaleren.
Kortom: Jetten kan zich nauwelijks één front permitteren te negeren. Alleen door gelijktijdig tactisch te schuiven in coalitie, Kamer, senaat, Europa en thuis bij D66 kan hij beleidsdoelen halen zonder de fragiele constructie te laten ontsporen.