Binnen de Italiaanse maffia hebben vrouwen een grotere rol dan wordt gedacht

In dit artikel:

In maart kregen in Turijn twee vrouwen van de Calabrese ’ndrangheta zware straffen: Rosalia Falletta (meer dan tien jaar) en haar dochter Rita Siria (ruim acht jaar) voor hun rol in drugshandel tussen Italië en Brazilië. Dat de vrouwen hard werden gestraft viel op, omdat hun aanwezigheid in processen en in de media doorgaans onderbelicht is. Jurist Federica Iandolo uit Reggio Emilia, die sinds 2015 onderzoek doet en in 2024 het boek Peetvaders van de ’ndrangheta publiceerde, benadrukt dat vrouwen juist de ruggengraat van de organisatie vormen.

In Calabrië worden meisjes binnen een strikt sociaal kader opgevoed: gehoorzaamheid, zwijgen en trouw aan familie zijn centrale waarden. Huwelijken fungeren vaak als strategische instrumenten om allianties en macht te versterken. Vrouwen mogen formeel weinig publieke rollen vervullen, maar zijn in de praktijk goed op de hoogte van clanactiviteiten en cruciale schakels in het netwerk. Ze baren en socialiseren de volgende generatie, houden contacten met de buitenwereld wanneer mannen gevangen zitten of onderduiken, en verzorgen logistieke en financiële taken om de organisatie draaiende te houden.

Iandolo citeert de metafoor van de 'navelstreng' om aan te geven dat vrouwen continuïteit en leven geven aan het systeem. Praktisch werk omvat het op naam zetten van bedrijven om beslag te ontlopen, vervalsen van documenten, witwasconstructies, innen van schulden en soms directe deelname aan drugshandel. In sommige processen nemen vrouwen zelfs leidinggevende functies op zich, al blijft de formele hiërarchie meestal mannelijk.

Er bestaan regionale verschillen: in Noord-Italië spelen meer vrouwen met niet-Maffiacultuur-achtergrond een rol, bijvoorbeeld als financiële experts of partners die autonomie en professionele vaardigheden inbrengen. Uitzonderlijke cases zoals Caterina Giancotti tonen dat vrouwen ook extreem gewelddadig en leidend kunnen optreden buiten Calabrië.

Iandolo spreekt van "pseudo-emancipatie": meer zichtbaarheid of verantwoordelijkheid betekent niet meer vrijheid of keuze, maar een aanpassing van een systeem dat blijft steunen op geweld en onderdrukking. Het aantal vrouwelijke klokkenluiders (pentiti) blijft zeer klein — minder dan tien — omdat de kosten van verraad extreem hoog zijn. De zaak van Maria Concetta Cacciola, die na samenwerking met justitie terugkeerde en kort daarna stierf onder verdachte omstandigheden, illustreert dat gevaar.

Juridisch heeft lang een blinde vlek bestaan: vrouwen werden zelden als formele leden van de ’ndrangheta vervolgd. Recentere jurisprudentie erkent echter dat beschikbaarheid en actieve steun aan de clan strafbaar zijn. Volgens Iandolo zijn vrouwen daarom geen marginale acteurs maar fundamentele pijlers die sociale orde, continuïteit en de operationele werking van de ’ndrangheta waarborgen.