Steun aan arme mensen houdt geen rekening met slechte isolatie of miskopen
In dit artikel:
Na twee jaar aanpassingen zeggen het ministerie van Sociale Zaken (SZW) en de Commissie Sociaal Minimum dat het sociaal minimum "in principe" voldoende is om rond te komen. In de praktijk ervaren gemeenten, hulporganisaties en budgetadviseurs echter dat veel huishoudens nog steeds kwetsbaar zijn en dat armoedeproblematiek zelfs is toegenomen.
Wat veranderde: kindergebonden budgetten zijn verhoogd met 85–140 euro per kind per maand bovenop inflatiecorrectie, de huurtoeslag steeg met ongeveer 55 euro per maand en het minimumloon (waar de bijstand aan gekoppeld is) ging omhoog. Als gevolg daarvan kunnen alle huishoudtypen op papier nu boven de norm uitkomen; een alleenstaande ouder met een achtjarig kind kan volgens voorbeelden nu 2.490 euro per maand ontvangen versus 2.226 euro twee jaar geleden. Volgens een Nibud-begroting zijn de vaste lasten en overige kosten voor die alleenstaande ouder circa 2.210 euro per maand.
Waarom het toch krapper voelt: veel mensen die nu op of rond het sociaal minimum terechtkomen, leven al jaren met tekorten. Eenvoudige verhogingen laten fiscale en schuldenachterstanden onbetaald, en geven geen buffer voor tegenslagen zoals onverwachte zorgkosten, miskopen of hogere energierekeningen bij slecht geïsoleerde huizen (de norm gaat uit van een woning met energielabel C of beter). De Commissie Sociaal Minimum adviseerde eerder een extra "flexbudget" van 6 procent voor ademruimte; voor veel huishoudens is dat echter onvoldoende: afwijking van 6 procent leidt bij hen al tot het einde van de maand niet halen.
Niet-gebruik en onzekerheid: een aanzienlijk deel van de rechthebbenden vraagt regelingen niet aan — 9–12 procent laat toeslagen liggen, en niet-gebruik van bijzondere bijstand wordt geschat tussen 43 en 80 procent. Toeslagen veroorzaken extra onzekerheid omdat ze vaak achteraf worden vastgesteld en teruggevorderd kunnen worden, waardoor mensen terughoudend zijn met aanvragen of te weinig zekerheid hebben over hun inkomen.
Effecten lokaal en stelselproblemen: gemeenten signaleren toegenomen druk op voedselbanken en hulpvragen om noodpakketten. VNG-voorzitter Marianne van der Sloot: "De armoedeproblematiek is misschien nog wel steviger geworden." Lokale verschillen in hulpverlening en een complex, gefragmenteerd stelsel van regelingen zorgen voor stress en belemmeren effectieve ondersteuning. Gemeenten vullen gaten in het landelijke beleid die volgens hen door het Rijk zijn achtergelaten, maar vragen een voorspelbaar en toereikend stelsel zodat zij zich kunnen richten op begeleiding van kwetsbare inwoners.
Wat gebeurt er verder: het ministerie werkt via het Nationaal Programma Armoede en Schulden aan vereenvoudiging en betere bereikbaarheid van regelingen. Een van de plannen is het afbouwen van de kinderopvangtoeslag tot 2029 om afhankelijkheid van toeslagen te verminderen. Ondanks de maatregelen leeft nog steeds ruim een half miljoen mensen in armoede en nog eens ruim een miljoen net boven de armoedegrens, waardoor structurele wijzigingen en betere uitvoering nodig blijven.