Bijna kwart van Nederland woont in gemeente met verbod op fossiele reclame

In dit artikel:

Amsterdam verbood in 2020 als eerste gemeente ter wereld fossiele reclame in bushokjes en op reclameborden. Inmiddels hebben achttien, vooral grote, Nederlandse gemeenten een vergelijkbare maatregel genomen. Ook in het buitenland groeit de beweging, onder meer in Italië, het Verenigd Koninkrijk, Australië en Scandinavië. Frankrijk verbiedt sinds 2021 reclame voor benzine en diesel. In Nederland staat een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer gepland en uit onderzoek van Motivaction blijkt dat 47 procent van de Nederlanders voor een landelijk verbod is, tegenover 18 procent die daartegen is.

Sociaal- en omgevingspsycholoog Thijs Bouman van de Rijksuniversiteit Groningen noemt een verbod een belangrijke stap in de verduurzaming. Reclame beïnvloedt volgens hem sociale normen: door vliegreizen, fossiele energie en benzineauto’s voortdurend als aantrekkelijk en normaal te presenteren, blijft fossiele consumptie maatschappelijk geaccepteerd. Een verbod kan dat beeld doorbreken en vooral de grote groep mensen helpen die zich zorgen maakt over klimaatverandering, maar nog niet duurzaam handelt. Ook geeft het steun aan mensen die hun gedrag al willen veranderen. Bouman verwijst daarbij naar het reclameverbod voor tabak, dat mede bijdroeg aan de veranderde kijk op roken.

Lokale verboden zijn niet overal blijvend. Den Haag lijkt de maatregel onder de nieuwe coalitie, waarin ook Richard de Mos zit, deels te willen terugdraaien. Wageningen kiest juist voor een verdergaande aanpak: sinds 1 januari 2026 zijn de gemeentelijke bushokjes volledig reclamevrij. Dat kost de gemeente jaarlijks ongeveer 45.000 euro aan gemiste inkomsten en onderhoud, maar volgens de gemeente levert het een rustiger straatbeeld, minder energieverbruik en minder prikkels op.

Bouman benadrukt dat een reclameverbod op zichzelf geen oplossing biedt voor de klimaatcrisis, maar wel een vroege maatregel kan zijn in de landelijke afbouw van fossiele brandstoffen. Het voorkomt bovendien tegenstrijdige signalen wanneer de overheid fossiele consumptie eerst via reclame stimuleert en die later met belastingen probeert te ontmoedigen. Systeemdenker Babette Porcelijn vindt het verbod beperkt, maar wel een nuttige correctie zolang fossiele bedrijven veel macht houden.