Bij het staatsbezoek van de Japanse keizer zit ook prinses Amalia aan tafel. Maar vrouwelijke troonopvolging in Japan is onderwerp van veel discussie

In dit artikel:

Het staatsbezoek van keizer Naruhito en keizerin Masako aan Nederland start woensdag met alle gebruikelijke ceremoniële onderdelen — welkom door koning Willem‑Alexander en koningin Máxima, erewacht en een staatsbanket — maar legt ook een scherp contrast bloot tussen de Nederlandse en Japanse monarchieën. Aan tafel zit in Den Haag kroonprinses Amalia, vanzelfsprekend in Nederland; in Japan ligt de opvolging juist al jaren onder vuur.

De kern van het probleem: de Japanse regels laten alleen mannen die via de vaderlijn van de keizer afstammen toe als troonopvolger. Vrouwtjes verliezen bovendien hun keizerlijke status zodra ze met een gewone burger trouwen — recent nog zichtbaar bij prinses Mako, die in 2021 trouwde en het hof verliet. Door het geringe aantal mannelijke nakomelingen krimpt het keizerlijk huis; momenteel zijn er feitelijk maar drie mannen in de opvolgingslijn: kroonprins Akishino (60), zijn zoon prins Hisahito (19) en prins Hitachi (90). Dat verklaart de extra aandacht voor Hisahito’s volwassenheidsceremonie vorig jaar.

De Japanse politiek zoekt noodoplossingen. Commissies die al sinds 2005 over de kwestie buigen, presenteerden vlak voor het staatsbezoek twee voorstellen. Het eerste staat prinsessen toe hun keizerlijke status na huwelijk te behouden — een maatregel die breed populair is onder de bevolking. Het tweede, controversiëler plan beoogt mannelijke nakomelingen van voormalige zijtakken (elf families die in 1947 hun keizerlijke status verloren) via adoptie terug te laten keren in het hof; naar schatting zou dat om circa tien ongehuwde mannen kunnen gaan. Zulke ‘terugkeer’ brengt echter vragen met zich mee over de geschiktheid en de bereidheid van deze burgers om een publieke, streng gereguleerde rol te vervullen. De commissie wil daarom leeftijds- en instemmingseisen opnemen; geadopteerde mannen zelf zouden niet direct in de opvolgingslijn komen, maar hun zonen mogelijk wel.

Wat expliciet niet op tafel ligt, is echte vrouwelijke opvolging: de commissie schuift het openstellen van de troon voor dochters zoals prinses Aiko naar de lange baan, ondanks dat meer dan zeven op de tien Japanners in peilingen voor opvolging via de vrouwelijke lijn zijn. Ook politieke leiders zoals de eerste vrouwelijke premier Sanae Takaichi pleiten voor behoud van de mannelijke lijn. Keizer Naruhito houdt zich terughoudend in het debat en riep op tot begrip van de bevolking voor de discussie rond het voortbestaan van het hof.

De regeringspartij LDP heeft de voorstellen inmiddels goedgekeurd en kan daarmee met zijn ruime meerderheid snel stappen zetten, onder voorwaarde dat de regels elke twintig à dertig jaar worden herzien. De gekozen koers — het hof uitbreiden met mannen uit voormalige keizerlijke takken in plaats van vrouwen te laten erven — laat zien dat traditie en voorzichtig politiek compromis voorlopig zwaarder wegen dan de brede publieke voorkeur voor gelijke opvolging.