Bij De Hoogstraat in Utrecht spijkeren Oekraïense revalidatieteams hun kennis en kunde bij

In dit artikel:

Fysiotherapeut Sergii Konkov (35) en ergotherapeut Tatjana Bila (55) uit Mykolajiv zijn deel van een Oekraïens revalidatieteam dat zes weken training volgt in Nederland om de kwaliteit van revalidatiezorg in hun land te verbeteren. Beide werken in het sinds 2023 bestaande revalidatiecentrum van een ziekenhuis in het zuiden van Oekraïne; de capaciteit groeide er van twintig naar veertig patiënten. In Nederland volgen ze onderwijs bij revalidatiecentrum De Hoogstraat in Utrecht en bezoeken ze ook Militair Revalidatiecentrum Aardenburg, Heliomare, ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum en het RKZ Brandwondencentrum.

De training maakt deel uit van het programma “Netherlands for Superhumans”, gefinancierd via de Ukraine Partnership Facility van RVO en het ministerie van Buitenlandse Zaken. Zes multidisciplinaire Oekraïense teams (elk bestaande uit arts, fysiotherapeut, ergotherapeut, psycholoog en verpleegkundige) rouleren tussen De Hoogstraat en revalidatiecentrum Basalt; de lessen zijn thematisch opgebouwd met praktische trainingen, patiëntcontact en wekelijkse casuspresentaties. Na de zes weken volgen terugkombijeenkomsten en nascholingen die in Oekraïne zelf worden voortgezet door de teams die in Nederland zijn geweest.

Konkov en Bila zeggen de korte maar intensieve buitenlandse stage maximaal te benutten: ze willen concrete technieken en werkwijzen meenemen om de zorg thuis te verbeteren voor soldaten en burgers die een arm, been of oog missen. Een belangrijk nieuw inzicht is de patiëntgerichte aanpak in Nederland: behandelplannen worden afgestemd op wat de patiënt wil bereiken, en therapeuten werken nauwer samen met maatschappelijk werk en doen thuisbezoeken om zelfstandigheid te bevorderen. Groepstherapie en het gezamenlijk oefenen van transfers en revalidatieoefeningen vielen ook op als nuttige werkwijzen die in Mykolajiv ingevoerd kunnen worden.

Een centraal thema van de training is het multidisciplinair overleg vóór en na amputaties. In Oekraïne werken chirurgen vaak los van revalidatieteams en volgen ze vooral richtlijnen die soms weinig rekening houden met revalidatiemogelijkheden op de lange termijn. De Oekraïners leerden in Nederland dat beslissingen over de amputatieplaats en -wijze grote invloed hebben op toekomstige mobiliteit en op welk type prothese mogelijk en effectief is. Het doel is dat ergotherapeuten en fysiotherapeuten vooraf betrokken worden bij de operatieplanning, zodat meer bot kan worden gespaard en er opties zoals bot-gekoppelde (osseointegratie) prothesen mogelijk worden gemaakt.

Dat laatste is relevant omdat Oekraïne kampt met een groot tekort aan prothesen en materialen en de productie de vraag niet bijhoudt. In hun eigen centrum willen Konkov en collega’s daarom een werkplaats opzetten voor prothesen, maar ze stuiten op schaarste aan materiaal. Tijdens de Nederlandse stage kregen ze wel praktijkkennis over verschillende prothese-oplossingen, waaronder schroefgebaseerde bevestigingsmethoden die in Zuid-Oekraïne nog zeldzaam zijn.

Het werk in Mykolajiv speelt zich af onder voortdurende oorlogsdreiging: de stad ligt ongeveer 60 kilometer van de frontlinie en ondervindt regelmatige raket- en drone-aanvallen. Het ziekenhuisterrein is meerdere keren beschadigd; collega’s verloren hun huizen en sommige medewerkers zijn gevlucht of verhuisd omdat hun woningen zijn verwoest. De Oekraïense hulpverleners werken onder stress en slaapgebrek, zorgen zich om familieleden en ervaren emotionele belasting van het dagelijks behandelen van oorlogsslachtoffers. Militairen krijgen vaak prioriteit en komen rechtstreeks uit de frontlinie binnen.

De training probeert ook culturele en organisatorische knelpunten aan te pakken. Nederlandse trainers signaleren dat Oekraïense zorgteams vaak hiërarchisch ingesteld zijn en minder gewend zijn aan open feedback en zelfreflectie. Het programma stimuleert daarom rolverandering, communicatie binnen teams en het expliciet uitnodigen van alle disciplines om bij te dragen in overleg.

Onderwijskundige Ruud Wong Chung, betrokken bij het project, ziet dat de oorlog paradoxaal heeft geleid tot versnelling in de ontwikkeling van revalidatiezorg in Oekraïne: er is meer aandacht en financieringsbereidheid vanuit westerse partners, waardoor kennisoverdracht en capaciteitsopbouw sneller gaan. Tegelijk erkent hij dat zes weken te kort zijn om alle technische vaardigheden te leren (zoals prothesebouw), maar nuttig als inspiratie en startpunt voor duurzame verandering. Het Nederlandse programma focust daarom op kennisoverdracht, praktijksimulaties en het creëren van opvolgtrainingen die lokaal worden voortgezet.

Kortom: de Nederlandse training helpt Oekraïense revalidatieprofessionals nieuwe behandelvisies, samenwerkingstechnieken en gespecialiseerde kennis — waaronder over protheseopties en multidisciplinaire amputatieplanning — terug te brengen naar hun overbelaste ziekenhuizen. Die kennis kan de revalidatiekansen van talloze gewonden verbeteren, maar wordt beperkt door schaarste aan materialen, de korte duur van de stagedagen en de voortdurende bedreiging door het oorlogsgeweld.