Big Brother in de meterkast: D66-minister Boekholt wil gemeenten je stroomverbruik laten opvragen en eigenaren dwingen hun pand te vullen

In dit artikel:

Minister Elanor Boekholt-O’Sullivan (D66) heeft op 6 oktober een nieuwe Leegstandwet naar de Tweede Kamer gestuurd. Het voorstel geeft gemeenten extra mogelijkheden om langdurige leegstand aan te pakken. Zo mogen aangewezen ambtenaren bij een redelijk vermoeden van leegstand bij de netbeheerder het totale elektriciteitsverbruik van de voorafgaande zes maanden opvragen. Dat kan alleen bij woningen met een slimme meter en wanneer het verbruik onder een vastgestelde norm ligt.

Als een woning volgens een gemeentelijke leegstandverordening te lang leegstaat, kan het college de eigenaar verplichten het huis zelf te gebruiken of aan iemand anders ter beschikking te stellen. Ook kan een dwangsom worden opgelegd. Daarnaast maakt het voorstel het mogelijk om voor leegstaande panden een maximale huurprijs vast te stellen, waaronder ook kantoren en winkels kunnen vallen.

De Autoriteit Persoonsgegevens waarschuwde dat energiegegevens te veel inzicht kunnen geven in iemands leefsituatie. Daarom is een eerdere versie van het voorstel aangepast. Daarin mochten toezichthouders een woning zonder toestemming betreden met de benodigde apparatuur; de regering vond die bevoegdheid na kritiek niet proportioneel. Volgens critici kan een laag energieverbruik bovendien ook voorkomen bij mensen die zuinig leven, vaak elders verblijven of wachten op een verbouwing.

De Raad van State betwijfelt of de maatregelen veel effect hebben op het woningtekort en waarschuwt dat ze diep ingrijpen in het eigendomsrecht. Het kabinet schat het aantal langdurig leegstaande woningen zonder duidelijke verklaring op ongeveer 11.000, iets meer dan 0,1 procent van de woningvoorraad. Volgens CBS-cijfers stonden eind 2024 194.500 woningen leeg, waarvan ruim 130.000 kortdurend en 25.020 langdurig zonder energieverbruik. Leegstand kan onder meer samenhangen met sloop of verbouwing, overlijden, een verhuizing van de eigenaar of ligging in een krimpgebied.

De discussie speelt tegen de achtergrond van al bestaande gemeentelijke bevoegdheden. Sinds 21 maart kunnen gemeenten belasting heffen op woningen die langer dan twaalf maanden leegstaan. Vastgoed Belang noemt gedwongen verhuur tegen een gemeentelijk bepaalde prijs een disproportionele aantasting van het eigendomsrecht. Het ministerie benadrukt dat het voorstel geen onteigening inhoudt, terwijl tegenstanders vinden dat eigenaren door belastingen, dwangsommen en verplichte verhuur steeds minder zeggenschap over hun bezit houden.