Biesbosch MuseumEiland: (over)leven met water
In dit artikel:
De Biesbosch, het grootste zoetwatergetijdengebied van Europa, staat centraal in de vernieuwde presentatie van het Biesbosch MuseumEiland. In zeven thematische paviljoens — waarvan twee paviljoens met de thema’s ‘De natuur aan het woord’ en ‘Meebewegen met water’ vanaf half april heropend zijn — laat het museum zien hoe mensen en natuur 600 jaar lang samenleven met water: van de ontstaansgeschiedenis tot de keuzes voor de toekomst.
Ontstaan en historische ingrepen
De delta ontstond na de Sint-Elisabethsvloed, toen in de 15e eeuw dijken braken en een uitgestrekt getijdengebied ontstond. In 1970 veranderde het landschap ingrijpend door de afsluiting van het Haringvliet als onderdeel van de Deltawerken: het getijdenverschil nam af van circa 2 meter naar ongeveer 30 centimeter en trekvissen werden belemmerd. Sinds 2019 is de Haringvlietdam gedeeltelijk geopend om het ecosysteem te herstellen.
Recente transitie: meer ruimte voor water
De afgelopen tien jaar heeft het ‘Ruimte voor de Rivier’-programma de Biesbosch meer bewegingsruimte gegeven. De ontpoldering van de Noordwaard transformeerde voormalig landbouwgebied tot overstroomgebied van de Merwede. Daardoor zijn steden als Gorinchem en Dordrecht beter beschermd tegen piekafvoeren. Het museum toont hoe die maatregel niet alleen waterveiligheid vergroot, maar ook ruimte schept voor natuurherstel: door overstromingen worden zaden en zand meegevoerd, waardoor nieuwe habitats ontstaan en soorten als grutto’s, veldleeuweriken en trekvissen terugkeren.
Toekomstkeuzes en dilemma’s
Het Deltaprogramma onderzoekt uiteenlopende strategieën voor zeespiegelstijging, van meebewegen met het water tot het volledig afsluiten van delta’s met dijken of barrières. Het museum waarschuwt dat het wegnemen van de invloed van de Noordzee de getijdenwisseling zou doen verdwijnen en de Biesbosch zou laten opdrogen, met verlies van biodiversiteit tot gevolg. De nieuwe paviljoens visualiseren op interactieve wijze wat verschillende beleidskeuzes betekenen voor de delta: krimpt de delta, verzilt die, of blijven getijden en rijkdom behouden?
Publiek en beleidsmakers
Het doel van de vernieuwing is bewustzijn creëren: Nederlanders laten zien dat zij in een kwetsbare delta leven en beleidsmakers, landschapsontwerpers en beheerders uitnodigen om hier te leren van praktische voorbeelden. Het museum biedt rondleidingen, teambuilding en overlegmogelijkheden voor professionals. Betrokken partijen bij de herinrichting zijn onder meer provincie Noord‑Brabant, verschillende waterschappen, Staatsbosbeheer, H+N+S Landschapsarchitecten, IVN en Sportvisserij Zuidwest Nederland.
Kortom: het Biesbosch MuseumEiland gebruikt erfgoed, wetenschap en beleving om duidelijk te maken dat watermanagement en natuurontwikkeling samen moeten worden gedacht bij de keuzes rond zeespiegelstijging.