Bezuinigen? Kijk eerst eens naar de blanco cheque voor het leger
In dit artikel:
De columnist stelt niet ter discussie of Europa meer aan defensie moet uitgeven, maar keurt fel de manier waarop Nederland dat plan financiert. Op de NAVO-top in Den Haag heeft Nederland toegezegd in 2035 vijf procent van het bbp aan ‘weerbaarheid’ te besteden, waarvan circa 3,5 procent direct naar het leger gaat — een extra last die bij de huidige economie neerkomt op tientallen miljarden euro’s. Economen waarschuwen dat zo’n ambitieus doel praktisch deels onhaalbaar is: het Centraal Planbureau berekende dat in 2030 al miljarden onbenut kunnen blijven omdat de uitgaven niet snel genoeg te besteden zijn.
De auteur voert drie grote risico’s aan. Ten eerste kan gelijktijdige, massale vraag naar wapens wereldwijd leiden tot sterke prijsstijgingen, waardoor extra begrotingsruimte grotendeels in hogere wapenprijzen en winst voor producenten verdwijnt in plaats van in echte capaciteit. Ten tweede bestaat het gevaar dat veel geld wordt gespendeerd aan dure systemen die snel verouderen omdat oorlogsvoering verandert — het voorbeeld van goedkope drones die moderne tanks en vliegtuigen kwetsbaar maakten illustreert dat nieuwe technologieën oude aannames kunnen ondermijnen. Ten derde leidt grotere Europese afhankelijkheid van Amerikaanse bewapening tot politieke en strategische kwetsbaarheid als levering of compatibiliteit door buitenlandse besluitvorming plotseling verandert.
Tegelijk is de manier waarop het kabinet de extra uitgaven wil dekken omstreden: kabinetspartijen D66, CDA en VVD verhogen de defensiedoelstelling en financieren dat door onder meer de AOW-/pensioendruk te vergroten (kiezer langer laten doorwerken), de WW te versoberen en het eigen risico in de zorg op te schroeven — maatregelen die sociale druk kunnen versterken. De columnist wijst erop dat Nederland traditioneel bekendstaat om zuinig begrotingsbeheer (Zalm-norm e.d.), maar dat die voorzichtigheid nu opvallend ontbreekt bij defensie.
Er zijn volgens de columnist veel minder pijnlijke alternatieven: het tempo naar 3,5 procent vertragen of erkennen dat dat getal arbitrair is; de lasten meer bij grote vermogens leggen in plaats van bij inkomens of zorggebruik; gezamenlijk Europees inkoopbeleid van militair materieel opzetten; en vooral: eerst concrete defensieplannen laten opstellen en pas daarna gerichte, kostenefficiënte middelen toekennen in plaats van een blanco budget. Met een consequente, zuinige aanpak zou de regering jaarlijks miljarden kunnen besparen en zo sociale spanningen thuis beperken.