Bewustzijn bestaat na de dood: nieuwe studie zet traditionele definitie onder druk

In dit artikel:

De klassieke medische grens van overlijden — het onomkeerbare stoppen van hersenfunctie en bloedsomloop — wordt ter discussie gesteld door nieuw literatuuronderzoek van Anna Fowler (Arizona State University), gepresenteerd op een AAAS-conferentie. Fowler bekeek tientallen studies naar wat er tijdens en vlak na klinische dood gebeurt en concludeert dat het stervensproces minder abrupt verloopt dan vaak wordt aangenomen.

Uit de analyses blijkt onder meer dat ongeveer 20% van mensen die een hartstilstand overleven, aangeeft bewuste ervaringen te hebben gehad in de periode dat hun hart niet meer klopte. Onderzoekers rapporteerden ook onverwachte pieken in hersenactiviteit bij stervende mensen en dieren; in een 2023-studie van Dr. Sam Parnia (NYU Langone) werden hersengolfverhogingen gezien tot circa 60 minuten tijdens reanimatiepogingen, en andere onderzoeken noemen neurale activiteit tot 90 minuten na vaststelling van overlijden. Laboratoriumonderzoek bij zoogdieren laat zien dat metabolisme, doorbloeding en cellulaire functies in sommige gevallen deels hersteld kunnen worden, voorbij de eerder aangenomen drempels van onomkeerbaarheid.

Fowler stelt dat dood beter te beschrijven is als een geleidelijk, gefaseerd proces in plaats van een enkel omslagpunt. Die invalshoek kan grote praktische en ethische consequenties hebben: het zou invloed kunnen hebben op hoe lang reanimatie wordt geprobeerd en op timing en criteria bij orgaandonatie. Verder onderzoek is nodig om klinische richtlijnen en juridische definities hierop aan te passen.