Bewoners platteland hebben vaker 'schijt aan de overheid'. Witte man van middelbare leeftijd zorgelijker dan jihadist?
In dit artikel:
Een recent WODC-rapport toont dat anti-overheidssentimenten relatief vaker voorkomen op het platteland dan in steden. De conclusie bouwt deels voort op een 2022‑studie in Noord‑Nederland, waar onderzoekers sterke gevoelens van maatschappelijk onbehagen en anti‑Randstedelijk sentiment signaleerden als voedingsbodem voor anti‑institutioneel extremisme. Het onderzoek is ingezet vanuit de vraag of de overheid te veel focust op jihadistisch extremisme en te weinig op andere vormen van dreiging.
Wie? Het rapport en het onderliggende onderzoek zijn mede begeleid door Luuk de Boer (Rijksuniversiteit Groningen), die het fenomeen van ‘soevereinen’ bestudeert — burgers die de overheid niet erkennen en soms weigeren belasting of boetes te betalen. De Boer constateert dat zulke opvattingen vaker voorkomen bij middelbare, veelal witte mannen op het platteland: „We vermoeden dat het soevereine gedachtegoed een uitingsvorm is van bredere onvrede.” Praktische voorbeelden uit de regio’s zijn het verzet tegen windmolenparken (activist Jan Nieboer) en zelfgeorganiseerde grenscontroles bij asielzoekersopvang in Ter Apel (Jan Huzen), beide met juridische consequenties.
Wat en waarom? De boosheid komt volgens de onderzoekers voort uit concrete problemen: beleid rond stikstof, verminderde voorzieningen (buslijnen, supermarkten, pinautomaten), aardbevingsschade en het gevoel dat regio’s worden ‘leeggeperst’ ten gunste van Den Haag. CBS‑gegevens tonen dat in circa 51% van dorpen en wijken de bereikbaarheid van essentiële voorzieningen de afgelopen vijf jaar verslechterde. Sentimenten lopen vooral op bij crises en bij ingrijpende regelwijzigingen, en worden versterkt door ervaren bureaucratie en het ontbreken van een herkenbaar overheidsgezicht.
Conclusie en implicatie: anti‑institutionele houdingen op het platteland kunnen escaleren naar vormen van extremisme en verzet. De onderzoekers pleiten niet voor een perfecte overheid, maar voor meer aandacht en bereikbaarheid van overheidsdiensten in regio’s en voor serieus luisteren naar lokale zorgen om verdere polarisatie te beperken.