Best moeilijk: krabben waar het echt jeukt

In dit artikel:

Een ervaring met een Pakistaanse jongedame maakt duidelijk hoe verschillend culturen omgaan met schuld, schaamte en eer. Toen er tijdens haar verblijf geld uit een portemonnee verdween, confronteerde de schrijver haar. Hoewel hij er vrijwel zeker van was dat zij het geld had weggenomen, ontkende ze alles. Vooral haar weigering om schuld te bekennen stelde hem teleur, omdat zij kort daarvoor had gezegd Jezus te willen volgen.

Jaren later begrijpt de schrijver beter waarom zij mogelijk niet kon toegeven. In haar islamitisch gevormde cultuur staan schaamte en eer sterk op de voorgrond. Een bekentenis zou niet alleen persoonlijk pijnlijk zijn geweest, maar ook gevolgen kunnen hebben voor haar reputatie en familie. De schrijver zag de situatie aanvankelijk vooral vanuit een westerse cultuur, waarin schuld en vergeving vaak centraal staan.

De Amerikaanse linguïst Eugene Nida onderscheidde in 1954 drie belangrijke culturele invalshoeken: schuld en vergeving in veel westerse samenlevingen, schaamte en eer in onder meer islamitische culturen, en angst en bevrijding in delen van Afrika. Het model vereenvoudigt de werkelijkheid, omdat iedere cultuur elementen van alle drie kent, maar kan helpen om interculturele communicatie beter te begrijpen. Mensen stellen niet overal dezelfde levensvraag: waar het Westen vaak zoekt naar verlossing van persoonlijke schuld, draait het elders eerder om respect binnen de gemeenschap of bevrijding van machten en angsten.

Volgens de schrijver zijn schuld, schaamte en angst alle drie gevolgen van de zonde. In het Bijbelverhaal van Adam en Eva zijn die drie reacties al zichtbaar: zij weten dat ze verkeerd hebben gehandeld, schamen zich en vrezen God. Daarom zou christelijke communicatie moeten aansluiten bij de nood die in een bepaalde cultuur het sterkst wordt ervaren.

Westerse zendelingen hebben volgens de schrijver echter geregeld hun eigen nadruk op schuld en vergeving opgelegd aan andere culturen. Predikant en zendeling Richard De Ridder merkte in Sri Lanka dat gereformeerde theologie daar vaak weinig aansloot bij de werkelijke behoeften van mensen. Zij zochten vooral bevrijding van angst voor demonen. De Ridder zag het daarom als een grote vreugde om daar Christus’ overwinning op geestelijke machten te verkondigen.

Het christelijke kruis heeft volgens de schrijver dan ook een bredere betekenis dan alleen vergeving van schuld. Christus droeg niet alleen de straf, maar nam ook schaamte weg, herstelde mensen in hun eer en overwon de machten van deze wereld. Het Evangelie is daarmee niet uitsluitend goed nieuws voor westerse culturen, maar biedt antwoord op verschillende menselijke noden.