NU+ | Bepaalt Trump dan echt alles voor Oekraïne? 'Europa moet ballen tonen'

In dit artikel:

Een gelekt 28-puntenplan uit de Verenigde Staten veroorzaakte deze week grote onrust in Oekraïne en Europa. Het voorstel — openbaar gemaakt via publicaties als Axios en The Financial Times — bevat voorwaarden die sterk in het voordeel van Rusland lijken: Oekraïne zou delen van zijn grondgebied moeten afstaan, het leger met ongeveer een kwart moeten terugbrengen en binnen honderd dagen verkiezingen moeten organiseren. Voor Oekraïne is vooral het opgeven van delen van de Donbas onacceptabel, omdat het plan ook niet- door Rusland bezet terrein omvat waar strategische steden en belangrijke verdedigingslinies liggen.

President Volodymyr Zelensky staat daardoor onder enorme druk. Na een recent corruptieschandaal moet hij snel beslissen: tekenen zou volgens buitenlandsbeleidexperts neerkomen op een bijna volledige capitulatie die hij niet tegenover zijn bevolking kan verantwoorden. Zelensky kondigde aan met een alternatief te komen en sprak deze zondag in Genève met Amerikaanse en Europese vertegenwoordigers om damage control te voeren en te proberen de Amerikaanse positie bij te sturen zonder relatie met Washington te verbrijzelen.

Drie deskundigen die in de berichtgeving aan het woord kwamen — Michael Kemper, Michel Michaloliákos en Laurien Crump — noemen het plan onaanvaardbaar en wijzen op twee bredere gevolgen. Ten eerste blijkt uit de gang van zaken dat de Verenigde Staten, onder president Trump, het tempo en de inhoud van de diplomatieke agenda bepalen; Europa en Oekraïne worden vaak verrast en moeten volgen. Ten tweede lijkt de uitwerking van het voorstel een buitengewoon zakelijke inslag te hebben: volgens betrokkenen is het plan mede ontwikkeld door zakenmensen als Steve Witkoff en Kirill Dmitriev, terwijl staatsdiplomaten (zoals Marco Rubio en Sergey Lavrov) grotendeels buiten spel werden gezet.

Het plan bevat behalve territoriale concessies ook commerciële elementen die zowel Amerikaanse als Russische belangen bedienen — denk aan deelname van de VS aan de wederopbouw van Oekraïne en economische samenwerking rond grondstoffen in het Noordpoolgebied — wat de indruk versterkt dat geopolitieke en economische motieven hand in hand gaan.

De deskundigen stellen dat Europa zijn geopolitieke invloed terug moet opeisen door meer eensgezind en zelfredzaam op te treden: de EU miste dit jaar al scherpte door handelsconcessies te doen in de hoop op Amerikaanse veiligheidsgaranties die niet volgden. Militaire zwakte, interne verdeeldheid en een zekere naïviteit ten opzichte van Trump maken Europa kwetsbaar in de onderhandelingen.

Voor Oekraïne blijft volgens de experts minder over dan het oogt: de onderhandelingspositie is zwak, maar politieke en militaire realiteit dwingt tot zoeken naar alternatieven, zoals het bevriezen van de huidige frontlijn om verdere territoriale prijsgevingen te voorkomen. De timing van het Amerikaanse initiatief — midden in politiek rumoer rond corruptie in Kiev — onderstreept volgens critici hoe de verhoudingen in dit conflict momenteel liggen: Washington zet de lijnen uit, Europa volgt, en Oekraïne betaalt de prijs.