Bellingcat onthulde de MH17-daders, nu leert het mensen zélf onderzoek te doen: 'We moeten burgers veel meer betrekken bij dit soort werk'
In dit artikel:
Onderzoekscollectief Bellingcat zet in op opleiding van studenten en het opzetten van onderzoeks‑hubs om desinformatie tegen te gaan, zegt oprichter Eliot Higgins tijdens een bezoek deze week aan Amsterdam. Higgins sprak op uitnodiging van The Committed Agency in het DPG‑gebouw (uitgever van onder meer Het Parool) over de toekomst van onafhankelijke journalistiek en gaf meerdere interviews.
Bellingcat bouwde naam op met open source‑onderzoek (Osint) naar onder meer het neerhalen van vlucht MH17, de vergiftigingen van Sergej Skripal en Aleksej Navalny, waarbij hun bevindingen ook juridisch gewicht kregen. Volgens Higgins was het MH17‑onderzoek de eerste keer dat Osint‑bewijs op die schaal in een rechtszaak een rol speelde; Nederland speelde daarbij een centrale rol en is een belangrijke plek van erkenning voor de organisatie.
Praktisch werkt Bellingcat samen met universiteiten — onder meer Utrecht, Nottingham, Birmingham en Sheffield — aan lesmateriaal en het inrichten van zogenaamde Open‑Source Global Justice Investigations Labs. Deze hubs moeten gelinkt worden aan lokale media en gemeenschappen: lokale journalistiek en betrokken burgers zijn volgens Higgins cruciaal om wantrouwen, vermeende institutionele falen en de fragmentatie van informatie tegen te gaan.
Higgins benadrukt dat desinformatie niet alleen een aanbodprobleem is (wie foute verhalen verspreidt), maar ook een vraagprobleem: mensen zoeken online actief naar informatie die hun bestaande overtuigingen bevestigt. De verschuiving van een door instituties gecontroleerde informatiehiërarchie naar een gefragmenteerd landschap waarin burgers zelf informatie produceren, vraagt volgens hem om meer burgerbetrokkenheid, scholing in kritisch denken en het creëren van gezonde informatie‑bubbels om radicalisering te voorkomen.
Bellingcat koppelt die theorie aan praktijk: naast trainingen ontwikkelden ze onderzoek en lesmateriaal dat impact had — bijvoorbeeld bij onthullingen over een pedofilieschandaal in Hongarije die het regime van Viktor Orbán onder druk zetten. De Britse overheid toont volgens Higgins ook interesse in meer kritisch denkonderwijs op scholen.
De zichtbaarheid van Bellingcat brengt veiligheidsrisico’s met zich mee. Higgins somt bedreigingen op variërend van cyberaanvallen en desinformatie afkomstig uit Rusland en Hongarije tot spionage‑dossiers; vorig jaar werden in Engeland drie Bulgaren veroordeeld voor spionage tegen onderzoeker Christo Grozev, waarbij ook foto’s van Higgins opdoken. Vanwege dergelijke risico’s vermijdt hij bepaalde landen, onder meer Rusland, Oekraïne, delen van Oost‑Europa en momenteel ook Oostenrijk en de VS.
Kortom: Bellingcat focust op het versterken van Osint‑vaardigheden binnen journalistiek en academie, het verbinden van onderzoeks‑hubs met lokale gemeenschappen, en het vergroten van burgerparticipatie om de democratische schade door desinformatie te beperken — ondanks aanzienlijke tegenwerking en veiligheidsdreigingen.