Bellingcat onthulde de MH17-daders en de vergiftiging van Navalny - nu heeft Trump het collectief op de korrel: 'Ik kom niet meer in de VS'
In dit artikel:
Eliot Higgins, oprichter van onderzoekscollectief Bellingcat, was deze week in Amsterdam om te spreken over de toekomst van onafhankelijke journalistiek. Bellingcat, met zijn administratieve hoofdkwartier in Nederland, profileert zich als pionier in Open Source Intelligence (Osint): diepgaand onderzoek dat uitsluitend openbare bronnen gebruikt. De organisatie speelde een cruciale rol bij grote dossiers zoals de MH17-zaak — waarbij hun bevindingen ook door het Openbaar Ministerie werden benut — en onthullingen rond de vergiftigingen van Sergej Skripal en Aleksej Navalny. Daardoor kreeg Nederland volgens Higgins bijzondere erkenning; het land fungeerde deels als juridisch epicentrum voor Osint-bewijs.
Bellingcat bouwt nu verder aan onderwijs en institutionele samenwerking. Samen met de Universiteit Utrecht ontwikkelt het trainingsmateriaal en richt het Open-Source Global Justice Investigations Lab op; vergelijkbare onderzoekshubs komen aan Britse universiteiten (Nottingham, Birmingham, Sheffield). Het doel is die hubs te verbinden met lokale media en gemeenschappen, omdat volgens Higgins lokale journalistiek onmisbaar is om wantrouwen tegen instituties te bestrijden en mensen het gevoel te geven dat er iemand aan hun kant staat die problemen kan aanpakken.
Higgins waarschuwt dat het bestrijden van desinformatie niet alleen draait om wie het verspreidt (het aanbod), maar ook om waarom mensen ernaar zoeken (de vraag). In een gefragmenteerde informatieomgeving zijn burgers niet langer louter ontvangers maar ook producenten en verspreiders van informatie. Door algoritmes en verdienmodellen worden echo‑kamers versterkt, wat bijdraagt aan radicalisering en verstoring van het publieke debat. Daarom pleit Bellingcat voor meer betrokkenheid van burgers: opleiding in kritisch denken, actieve rol van gebruikers en versterking van lokale, betrouwbare nieuwsbronnen.
Tegelijk ziet Higgins lichtpunten: door training en ondersteuning doen journalisten wereldwijd impactvolle onderzoeken — bijvoorbeeld naar een pedofilieschandaal in Hongarije dat politieke gevolgen had — en er is beleidsinteresse om kritisch denken op scholen te stimuleren.
Veiligheid blijft een serieus probleem voor Bellingcat-medewerkers. De organisatie en haar onderzoekers worden regelmatig geconfronteerd met cyberaanvallen, desinformatiecampagnes en spionageactiviteiten; collega Christo Grozev werd doelwit van een inlichtingenoperatie. Higgins noemt Rusland, delen van Oost‑Europa, Oostenrijk en Oekraïne als landen waar hij (voorlopig) niet naartoe reist; hij vermijdt ook de VS deels vanwege onderzoek door de regering daar.
Kort: Bellingcat wil desinformatie bestrijden door Osint te institutionaliseren via onderwijs en lokale onderzoekshubs, burgers en journalisten te versterken, en zo zowel journalistieke als juridische impact te realiseren — ondanks stevige veiligheidsrisico’s.