Belastingdienst zet vruchtgebruik van €100.000 voor 43-jarige in het voorbeeld op €78.000: €22.000 telt voor de blote eigendom

In dit artikel:

Bij een erfenis of schenking waarbij de ene persoon het levenslange vruchtgebruik krijgt en de andere de blote eigendom, verdeelt de Belastingdienst de waarde van het bezit over beide rechten. De vruchtgebruiker mag bijvoorbeeld in een woning wonen of rente en andere opbrengsten van spaargeld ontvangen; de blote eigenaar bezit het goed juridisch, maar kan er nog niet volledig over beschikken.

Voor een levensafhankelijk vruchtgebruik berekent de fiscus de waarde in vier stappen. Eerst wordt 6% van de volledige waarde van het bezit genomen. Daarna wordt een wettelijke leeftijdsfactor toegepast die afloopt van 16 voor iemand jonger dan 20 jaar tot 2 voor iemand van 90 jaar of ouder. De uitkomst is de fiscale waarde van het vruchtgebruik. De resterende waarde geldt als blote eigendom. Voor woningen gebruikt de Belastingdienst de relevante WOZ-waarde; voor spaargeld het saldo op de overlijdensdatum en voor beursgenoteerde effecten de slotkoers van de laatste beursdag daarvoor.

Bij €100.000 spaargeld krijgt een 43-jarige volgens deze methode factor 13. Het vruchtgebruik is dan €6.000 × 13 = €78.000 waard en de blote eigendom €22.000. Als twee personen samen het vruchtgebruik krijgen, hangt de factor af van de manier waarop het recht eindigt. Bij beëindiging bij het overlijden van de eerste vruchtgebruiker kan bijvoorbeeld factor 2 gelden, terwijl bij beëindiging bij het overlijden van de laatste vruchtgebruiker factor 7 kan gelden.

De berekende bedragen worden vervolgens per verkrijger verminderd met de persoonlijke vrijstelling voor de erfbelasting. In 2026 bedraagt die onder meer €828.035 voor een partner en €26.230 voor een kind. Een kind dat in het voorbeeld €22.000 aan blote eigendom erft, hoeft daardoor geen erfbelasting te betalen. Boven de vrijstelling gelden tarieven van 10% tot 40%, afhankelijk van de relatie met de overledene en de hoogte van de verkrijging.

Bij overdracht van een woning of vermogen tijdens het leven kan een speciale antimisbruikregel gelden. Als ouders het bezit overdragen maar zelf het vruchtgebruik of bewoningsrecht behouden, kan de volledige waarde bij hun overlijden alsnog als fictieve erfenis worden belast. Dat gebeurt onder meer niet wanneer het genot meer dan 180 dagen vóór het overlijden is beëindigd of wanneer jaarlijks daadwerkelijk minstens 6% van de waarde aan het kind is betaald. Eerder betaalde bedragen en bepaalde belastingen kunnen dan onder voorwaarden op de heffing in mindering komen.