'Bekentenissen van een gemaskerde' van Yukio Mishima blinkt uit in beschrijvingen van hoe verlangens werken

In dit artikel:

In zijn sterk autobiografische roman *Bekentenissen van een gemaskerde* laat Yukio Mishima de jonge Kochan terugkijken op een jeugd waarin hij zich buiten de maatschappij geplaatst voelt. Hij observeert anderen alsof hij een camera is, maar doet dat niet uit afstandelijkheid: omdat hij afwijkt, moet hij zichzelf voortdurend bestuderen en een maatschappelijke rol leren spelen. Terwijl leeftijdsgenoten volgens hem eenvoudig zichzelf kunnen zijn, verwacht Kochan dat zijn ‘normale’ leven nog moet beginnen.

Pas als twintiger ontdekt hij het werk van de Duitse seksuoloog Magnus Hirschfeld. Daardoor begrijpt hij zijn verlangens voor het eerst als een bestaand en normaal verschijnsel. Tot die tijd ervaart hij ze als afwijkend en eenzaam. Mishima beschrijft uitvoerig hoe Kochans begeerte zich verplaatst, vermengt en soms zelfs omkeert. Hij verlangt naar arbeidersjongens, hun lichamen, kleding en bewegingen, maar wil hen tegelijk worden. Aantrekking en afgunst lopen voortdurend in elkaar over.

Dat blijkt bijvoorbeeld bij Omi, een oudere klasgenoot op wie Kochan fantaseert. Wanneer hij Omi’s oksels en okselhaar ziet, verandert zijn verlangen naar hem in een verlangen om zoals hij te zijn. Later raakt Kochan op het strand opgewonden door zijn eigen beginnende okselhaar, waarin de herinnering aan Omi en zijn eigen lichaam samenvallen. Hij wil als het ware beide rollen tegelijk beleven.

De essayist benadrukt dat zulke ervaringen niet volledig worden verklaard door het etiket ‘homoseksueel’. Dat woord legt van buitenaf een identiteit op en maakt gender tot de kern van een verlangen dat bij Kochan juist sterk draait om klasse, milieu, lichamelijkheid en het verlangen naar een ander bestaan. Ook de aangehaalde criticus Andrea Long Chu beschrijft hoe iemand een ander kan willen hebben én willen zijn. Volgens de auteur kan begeerte vaker beide richtingen tegelijk bevatten.

Kochan ontwikkelt uiteindelijk een theorie van liefde als absolute symmetrie: het samenvallen van hebben en zijn, verlangen en gelijk worden aan de ander. Hij vraagt zich af of heteroseksuele genderrollen misschien juist ontstaan uit het besef dat die gelijkheid onmogelijk is. Het verschil tussen mensen wordt dan overdreven als compensatie voor een onvervulbaar verlangen naar overeenkomst.

Mishima maakte later zelf een lichamelijk ideaal van die fantasie. Na het verschijnen van de roman ging hij bodybuilden en liet hij zich kort voor zijn dood, op 45-jarige leeftijd, fotograferen als de gemartelde heilige Sebastiaan, een beeld dat in Kochans vroege seksuele verbeelding al een rol speelde. Die poging tot perfecte belichaming oogt volgens de auteur zowel camp als droevig: absolute symmetrie blijkt even star als traditionele heteroseksuele rollen.

Wat Kochan volgens de auteur vooral gegund zou moeten worden, is rust in de ambiguïteit. In het slot, nadat hij vreest dat anderen zijn geheim hebben ontdekt, wordt hij getroost door gewelddadige fantasieën. Daarin hoeft hij niet vast te leggen wie hij is of wat hij wil. De verbeelding verschijnt als iets milder dan een ideaal: een reeks verlangens die langskomen en ruimte krijgen, zonder dat hij eraan hoeft te beantwoorden.