Bedrijven en ngo's schrijven mee aan verkiezingsprogramma's
In dit artikel:
Onderzoeksgegevens tonen dat commerciële en andere lobbyteksten steeds vaker ongewijzigd in verkiezingsprogramma’s van zowel lokale als landelijke partijen terechtkomen, vaak zonder bronvermelding. Open State Foundation en Bureau Regio analyseerden ruim duizend gemeentelijke programma’s en circa 2.300 lobbydocumenten uit 37 gemeenten en vonden in meer dan vijfhonderd programma’s overlap met lobbyteksten; in meer dan honderd gevallen ging het om letterlijk overgenomen passages. De onderzoekers vroegen daarnaast documenten op bij griffies van 59 gemeenten in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026.
Een concreet voorbeeld: het verkiezingsprogramma van de VVD in De Fryske Marren bevatte zinnen die rechtstreeks uit een lobbytekst van VNO-NCW Noord en MKB Noord kwamen, zonder verwijzing. Vooral lokale, onafhankelijke partijen met namen als ‘Gemeentebelangen’ blijken vaak kant-en-klare teksten van externe organisaties te gebruiken. Niet alleen bedrijfsbelangenstukken duiken op; ook ngo’s zoals VluchtelingenWerk leveren voorgedrukte tekstblokken die partijen kunnen overnemen of aanpassen.
Op landelijk niveau is er eveneens directe invloed. De Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) stuurde voorafgaand aan verkiezingen teksten naar partijen en analyseerde in hoeverre grote partijen die wensen overnamen; D66, CDA en VVD scoorden hierbij opvallend hoog. De Stichting Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV) – met ongeveer 340 leden waaronder grote multinationals en adviesbureaus – werkt nauw samen met overheids- en EU-structuren en leverde concrete beleidsadviezen en teksten die terug te vinden zijn in programma’s van coalitiepartijen. Door die nauwe verwevenheid bepaalt de NIDV mede welke defensiethema’s politici centraal stellen, zoals strategische autonomie en opschaling van productie.
Het gebruik van lobbyteksten is op zich niet per se problematisch, maar wordt dat zodra de kiezer niet kan zien welke externe belangen erachter schuilgaan. De onderzoekers waarschuwen dat deze praktijk het democratisch proces ondermijnt: burgers stemmen op partijen die lijken te staan voor bepaalde prioriteiten, terwijl politieke agenda’s in werkelijkheid sterk worden beïnvloed door commerciële en supranationale belangen. Voor transparantie en vertrouwen in de politiek zou duidelijkere bronvermelding en openheid over externe bijdragen noodzakelijk zijn.