Zolang het Servische regime de media in de zak heeft, is EU-lidmaatschap ver weg
In dit artikel:
Vrijdag bespreekt de EU in Oostenrijk uitbreiding, waarbij vrije pers een harde voorwaarde is. In kandidaat-lidstaat Servië staat die voorwaarde echter onder druk: journalisten worden steeds vaker geïntimideerd en soms fysiek aangevallen.
Op 29 maart reisde persfotograaf Zorica Popovic met collega’s naar Bor om verslag te doen van gemeenteraadsverkiezingen. In het dorp Sarbanovac vermoedde het team stemonregelmatigheden en stelde vragen aan stembureauleden. Buiten werden ze opgewacht door mannen in zwarte kleding met bedekte gezichten. Popovic en haar collega’s werden aangevallen; haar camera werd geprobeerd af te pakken, ze werd op de grond gegooid en in haar buik geschopt. Een collega raakte zo mishandeld dat hij zijn ogen niet kon openen, een ander liep een gebroken jukbeen op. Popovic: "Ik heb nog steeds last van mijn nieren." De groep dreigde met een bijl richting een lokale politicus.
Dit incident staat niet op zichzelf. Volgens Veran Matic, voorzitter van ANEM en voormalig hoofdredacteur van B92, wordt geweld rond verkiezingen erger; journalisten bereiden zich "alsof ze naar een slagveld gaan". Onderzoeksplatform KRIK en andere bronnen tonen dat criminelen en voetbalsupporters — onder meer van FK Partizan — op demonstraties en bij verslaggeving ingezet lijken te worden om tegenstanders en pers te intimideren. Dergelijke netwerken zouden banden hebben met de regerende SNS en zelfs met president Aleksandar Vucic.
Sinds Vucic in 2014 aan de macht kwam, verslechterde de persvrijheid sterk. Servië zakte op de persvrijheidsindex van Reporters Without Borders van plaats 67 naar 104, een van de laagste scores in Europa. Balkandeskundige Geert Luteijn wijst op de concentratie van macht en mediabezit: veel kranten en omroepen hebben banden met het regime, waardoor kritische geluiden verdwijnen. Ook Matic ondervindt dat de staat vijandige campagnes voert; er werd een documentaire uitgezonden die hem als landverrader afbeeldt — een poging volgens hem om hem te isoleren en aan te zetten tot het stoppen met steun aan collega-journalisten.
Toetreding van Servië tot de EU blijft problematisch. Progressierapporten noemen persvrijheid consequent als struikelblok. Wouter Zweers van Clingendael benadrukt dat onafhankelijkheid van rechtspraak en media en een pluriform medialandschap vereist zijn, maar dat de invulling daarvan aan de kandidaatlanden zelf is. Andere obstakels zijn onafgehandelde betrekkingen met Kosovo, de houding van Servië tegenover Rusland en China, en het hardhandig optreden tegen protesten.
Hoewel de EU er op papier voor wil zorgen dat Servië toetreedt, zeggen deskundigen dat een verandering van het huidige regime noodzakelijk lijkt. Binnen Servië roepen demonstranten op tot vervroegde verkiezingen; Vucic houdt voorlopig de koers aan en wacht af tot de rust weerkeert. De volgende landelijke verkiezingen staan voor volgend jaar gepland.