Baas opvangorganisatie COA: 'Er is géén gebrek aan opvangplekken, er is een gebrek aan wil'

In dit artikel:

Bestuursvoorzitter van het COA Joeri Kapteijns waarschuwt dat de asielopvang in Nederland eind deze zomer kan vastlopen: het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers verwacht tegen die tijd ongeveer achtduizend opvangplekken tekort te komen. Kapteijns zegt dat de knelpunten niet (alleen) door een plotselinge toestroom ontstaan, maar vooral doordat asielzoekers door trage IND‑procedures en het uitblijven van doorstroom naar huisvesting langer in opvanglocaties blijven. "Als die plekken er niet komen, lopen we vast en gaan we een ingewikkelde zomer tegemoet," aldus Kapteijns.

Concrete problemen spelen nu al. Ter Apel is dermate vol dat het aanmeldcentrum een deurbeleid voert: alleen kwetsbaren (kinderen, zwangeren, zieken) krijgen nog toegang. De bezettingsgraad van COA‑locaties ligt rond de 104 procent; slaapzalen en recreatieruimtes worden gebruikt om mensen kwijt te kunnen, een maatregel die volgens Kapteijns snel onmenselijke situaties kan opleveren als het erger wordt. Hij probeerde zelfs noodopvang in een hotel te regelen, maar stuitte op gemeentelijk verzet.

Kapteijns wijst op een fundelere probleem: er zijn in Nederland veel leegstaande gebouwen — kantoorpanden en rijksobjecten — die geschikt gemaakt kunnen worden voor opvang of reguliere huisvesting. De bottleneck is volgens hem vooral politieke en maatschappelijke wil, niet fysieke capaciteit: "er is géén tekort aan plekken... er is gebrek aan wil om ze te realiseren." Gemeenteraden en inwoners blokkeren soms locaties; tegelijk blijkt uit ervaring dat weerstand vaak afneemt zodra een locatie eenmaal draait en vrijwilligers en steun verschijnen.

Het COA vangt daarnaast circa 19.000 statushouders op, terwijl huisvesting van vergunninghouders primair een gemeentelijke taak is. Daardoor blijven plekken bezet die nodig zijn voor asielzoekers in de procedure. Kapteijns benadrukt dat de woningmarktproblemen niet te simplificeren zijn: van de structurele woningtekorten (ruim tienduizenden woningen) zijn de opvangplaatsen bij het COA maar een klein deel.

Als positieve noot ziet Kapteijns dat de spreidingswet effect sorteert: nadat er onduidelijkheid bestond over de wet droogde het aanbod van gemeenten om azc's te openen op; nu de wet standhoudt, neemt bereidheid weer toe. Ook geeft hij voorbeelden van samenwerking waarbij het COA meerwaarde levert: het transformeren van leegstaand kantoorpand in Eindhoven tot gecombineerd azc en reguliere huurwoningen, het inbrengen van voorzieningen die ook buurtbewoners benutten en het meebrengen van financiering voor projecten.

Kapteijns pleit voor een dubbele aanpak: snel inzetbare, grote noodlocaties om de acute zomerdruk op te vangen, plus parallelwerk aan structurele, stabiele opvanglocaties met duurzame financiering en gemeentelijke samenwerking. Zonder beide, waarschuwt hij, volgt mogelijk opnieuw een crisis waarin de capaciteit van opvang en de menselijke maat in het gedrang komen.