'Baas in eigen bek', riep mijn oude tandarts

In dit artikel:

Vijftig jaar klant (eigenlijk patiënt) bij één tandarts — begonnen bij de vader, later behandeld door zijn zoon — komt abrupt tot een einde omdat de zoon de praktijk sluit en een andere weg inslaat. De praktijk was een familiebedrijf dat al bijna negentig jaar bestond; eergisteren bezocht de auteur het oude adres voor het laatst, nadat een vulling uitviel. Hij nam afscheid van de nu begin negentigjarige oprichter en van de vaste assistente die met kleine, attente gebaren angst wegnam en de sfeer in de hele praktijk menselijk hield.

Die alledaagse vriendelijkheid — een hand op de arm, een bemoedigend knikje, persoonlijke aandacht in plaats van de kille behandeling van 'zorgconsument' — vormt het centrale thema. De schrijver koppelt die ervaringen aan filosofische en literaire noties: de Vlaamse psychiater Dirk De Wachter verwijst naar Levinas’ idee van la petite bonté, het kleine goede dat het wezen van zorg uitmaakt, en Marilynne Robinson spreekt van genade wanneer iemand verder gaat dan van hem verwacht wordt. Concrete voorbeelden uit het eigen leven illustreren dat: de tandartspraktijk, de vroegere porseleinkopjes met verse koffie van zuster Eduarda (vergelijkbaar met Leuvense tradities), en vooral de voormalige huisarts die bij paniekaanvallen niet snel medicatie voorschreef maar wekelijks uitnodigde en met kordaatheid helpt relativeren.

Tegelijk erkent de schrijver dat moderniteit niet tegen te houden is — anonieme zelfscankassa’s, automaten, schaalvergroting en zelfs robotzorg komen eraan — maar hij betoogt dat die technische efficiëntie het kleine goede niet volledig zal verdringen. Zulke menselijkheid voltrekt zich bescheiden en stil, overstijgt systemen en blijft volgens Levinas en de auteurzelf als fundament van zorg en medemenselijkheid bestaan. De sluiting van de praktijk is een persoonlijk verlies, maar ook een aanleiding om het blijvende belang van kleine, attente daden in de zorg en het dagelijks leven te waarderen.