Azc ja of nee?
In dit artikel:
Lokale partijen winnen terrein: hun aandeel in stemmen bij gemeenteraadsverkiezingen steeg van circa 12% in 1974 naar ongeveer 36% in 2022. Die verschuiving wordt door betrokkenen vooral toegeschreven aan onvrede over opgelegde keuzes vanuit Den Haag en Brussel, waarmee gemeentes steeds meer als uitvoeringsorgaan voelen.
Belangrijke aanleiding is de nieuwe Spreidingswet, waarmee het Rijk gemeenten kan dwingen opvanglocaties voor asielzoekers te huisvesten. Verschillende lijsttrekkers en lokale activisten zien de geplande plaatsing van asielzoekerscentra (azc’s) als hét thema dat de komende gemeenteraadsverkiezingen zal domineren. BVNL-lijsttrekker in Voorne aan Zee, Dedert, zegt dat hij zich verzet tegen een azc in zijn gemeente en stelt dat veel inwoners zich onveilig voelen; incidenten zoals de moord op Lisa in Duivendrecht (augustus 2025) en andere aangrijpende voorbeelden worden in het debat aangehaald om de urgentie te illustreren. Voorstanders van lokale belangen voeren aan dat geld en aandacht die naar nieuwkomers gaan, ontbreken voor lopende problemen zoals armoede, woningnood en criminaliteitsbestrijding.
Oud-Europarlementariër Rob Roos (voormalig FVD/JA21) promoot lokaal stemmen omdat lokale partijen volgens hem nog onafhankelijker besluiten kunnen nemen dan lokale afdelingen van landelijke partijen, die terughoudend zijn richting de landelijke partijlijn. Roos wijst ook op andere onderwerpen waarin gemeentes zich machteloos voelen: regionale energiestrategie met windturbines en zonneweides, beheer van wolven, netcongestie en asielbeleid.
Meerdere concrete dossiers illustreren die strijd tussen lokaal en hogerop. In Leusden won Lokaal Belangrijk (LB) in 2022 bijna 30% van de stemmen door een helder éénpuntsprogramma: geen windmolens of grote zonnevelden in de gemeente. Ondanks druk van provincie, rijk en coalitiepartners hield LB stand; VVD-fractieleden stapten uit de coalitie, maar LB kon via steun van andere partijen het buitengebied vrijhouden van turbines. Fractievoorzitter Van de Belt beschouwt dat resultaat als bewijs van wat lokale politiek kan bereiken.
In Amersfoort organiseerde een lokale beweging rond Van Lamoen een referendum tegen wijdverbreid betaald parkeren en parkeervergunningen. Met een opkomst van 77% stemde 74% tegen het voorgenomen beleid, maar de gemeenteraad legde die uitslag naast zich en voerde na kleine aanpassingen het beleid toch door. De initiatiefnemers gebruiken dit als voorbeeld dat bewonersprocedures wél effect kunnen hebben om onderwerpen op de agenda te zetten, ook al voelen zij zich te vaak genegeerd.
In Schiedam benadrukt lijsttrekker Mark Verspeek dat azc-plannen het lokale debat overheersen en afleiden van bestaande veiligheidsproblemen: Schiedam scoort relatief hoog op criminaliteitscijfers en hij pleit ervoor dat lokale budgetten en prioriteiten eerst aan die kwesties worden besteed.
Ook bestuurlijke ingrepen zoals gedwongen fusies veroorzaken verontwaardiging. In Wijdemeren ligt een vrijwel zekere fusie met Hilversum die door veel inwoners werd afgewezen; Diederick Volkers van Dorp voor Dorp noemt het een democratisch tekort en verwijt lokale politici, waaronder De Lokale Partij, dat zij verkiezingsbeloftes inzake zelfstandig blijven vervolgens hebben verruild voor een pro-fusie houding. Volkers en zijn partij proberen nu in de Tweede Kamer de fusie alsnog te blokkeren en krijgen daarbij steun van onder meer FVD en BBB.
Kortom: de lokale agenda concentreert zich op drie zaken: asielopvang en veiligheid, de energietransitie met zichtbare ruimtelijke gevolgen (wind- en zonneparken) en directe leefbaarheidskwesties zoals parkeren en gemeentelijke herindeling. Die thema’s voeden het groeiende vertrouwen in lokale partijen die zich profileren als tegenwicht tegen beslissingen van hogerhand. De uitkomst van de komende gemeenteraadsverkiezingen zal volgens betrokkenen deels fungeren als referendum op maatregelen als de Spreidingswet en op het gevoel van inwoners dat zij niet (meer) gehoord worden.