Avontuurlijk spelen in de openbare ruimte: wie is aansprakelijk?

In dit artikel:

Veiligheidseisen voor speeltoestellen zijn nodig, maar regelgeving hoeft avontuurlijk buitenspelen niet in de weg te staan. Sinds 2023 geldt het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen (WAS), dat onder meer verwijst naar de Europese EN1176-normen voor permanent geïnstalleerde speeltoestellen en de ondergrond van openbare speelplaatsen. Wie aan deze normen voldoet, heeft een vermoeden van veiligheid.

Speeltoestellen moeten vóór ingebruikname gecertificeerd zijn. De eigenaar of beheerder, bijvoorbeeld een gemeente, moet controleren of het toestel veilig blijft en de voorgeschreven inspecties en het onderhoud uitvoeren. Bij een ongeval door een ondeugdelijk ontwerp of achterstallig onderhoud kan de beheerder aansprakelijk worden gesteld. Ook gebruikers en ouders dragen verantwoordelijkheid. Zo mogen jonge kinderen toestellen met een leeftijdsbeperking niet zelfstandig gebruiken; als een ouder hen toch helpt, ligt de verantwoordelijkheid in belangrijke mate bij die ouder.

Niet alles wat kinderen uitnodigt tot spelen is juridisch een speeltoestel. Schommels, glijbanen, trampolines en springkussens vallen wel onder die categorie. Een speelaanleiding is bijvoorbeeld straatmeubilair, een kunstobject, een waterelement of een landschappelijke inrichting die kinderen spontaan tot bewegen en ontdekken aanzet. Daarvoor geldt geen certificeringsplicht, al moet de beheerder ook zulke plekken veilig inrichten.

Naar verwachting treedt in 2027 het Warenwetbesluit attractie, activiteits- en speeltoestellen (WAAS) in werking. Daarin komt waarschijnlijk een uitzondering op de certificeringsplicht voor eenvoudige toestellen met een vrije valhoogte van maximaal 60 centimeter, zonder gedwongen beweging of bewegende onderdelen, zoals lage evenwichtsbalken, stapstenen en eenvoudige zandbakken.

De normen zijn volgens het artikel bovendien niet zo star als vaak wordt gedacht. Er kan van worden afgeweken wanneer met een risicoanalyse, gebruiksonderzoek of andere wetenschappelijke onderbouwing wordt aangetoond dat een ontwerp veilig is. Ook toezicht, waarschuwingen en duidelijke gebruiksinstructies kunnen risico’s beperken. Fabrikanten, ontwerpers en gemeenten kunnen daarom zoeken naar oplossingen die zowel veilig als uitdagend zijn.

Rotterdam laat zien hoe dat kan met waterpleinen, waar waterberging wordt gecombineerd met hoogteverschillen, zandstromen en rotsen. In Den Haag werken de gemeente en kennisinstellingen samen met kinderen aan speelvriendelijke openbare ruimte. Trappen, glooiingen en zitmuren krijgen daar een dubbele functie als speelaanleiding. Omdat zulke landschappelijke of infrastructurele elementen geen formele speeltoestellen zijn, vallen ze buiten de certificeringsplicht van het WAS, terwijl ze kinderen wel uitnodigen tot avontuurlijk spel.