'Autoritarisme in de VS is nog niet dood en begraven', waarschuwt politiek analist Colin Woodard

In dit artikel:

De Amerikaanse midtermverkiezingen van 2026 hebben volgens politiek analist Colin Woodard een historische verschuiving veroorzaakt. Een zogenoemde blauwe tsunami gaf de Democraten overwinningen in staten waar Republikeinen al tientallen jaren dominant waren. Kansas koos voor het eerst sinds 1932 een Democratische senator, Texas sinds 1988 en in Maine verloren de Republikeinen een Senaatszetel die dertig jaar in hun handen was. Ook in de Deep South, traditioneel het hart van de Republikeinse macht, boekten de Democraten grote winst. South Carolina koos een Democratische senator, Mississippi lijkt dezelfde kant op te gaan en in Florida bleef de uitslag spannend.

Woodard, oprichter van het Nationhood Lab aan de Salve Regina University, ziet de uitslag vooral als een afwijzing van het trumpisme en autoritaire politiek. Onderzoek van zijn instituut wees er al op dat veel Amerikanen genoeg hadden van autoritarisme en minder enthousiast werden over de Republikeinse Partij. De verkiezingsuitslag werd volgens hem bovendien gevoed door de gevolgen van de oorlog met Iran, de handelsoorlog, hoge brandstofprijzen en importheffingen die kleine bedrijven en boeren zwaar raakten.

De sterkste reactie kwam volgens Woodard op het harde migratiebeleid van president Trump. Kiezers die in 2024 op Trump stemden vanwege beloften over economische verbetering en gerichte deportaties, kregen in plaats daarvan massale uitzettingen, grootschalige inzet van immigratiediensten en geweld tegen burgers te zien. In Texas keerden vooral Latino-kiezers zich daardoor van de Republikeinen af. James Talarico won volgens de eerste cijfers met dertig procentpunten in El Norte, het grensgebied in het zuiden van Texas. Ook de oorlog met Iran botste met Trumps eerdere belofte dat er geen nieuwe oorlogen zouden komen.

Woodard verklaart de politieke aardverschuiving mede vanuit regionale verschillen. In zijn analyse bestaat de VS uit regio’s met eigen politieke culturen. De autoritaire, etnonationalistische traditie van de Deep South staat daarbij tegenover het meer pluralistische en op burgerschap gerichte ‘Yankeedom’ en de Midlands. Juist in die Midlands, met staten als Kansas en Iowa, sloeg de afkeer van Maga aan. De harde aanpak van immigranten maakte volgens Woodard zichtbaar hoe ver die politiek afstaat van religieuze en maatschappelijke verdraagzaamheid.

Ook demografische en culturele ontwikkelingen speelden een rol. Michigan koos de eerste islamitische senator in de Amerikaanse geschiedenis, mede als reactie op racistische aanvallen op de omvangrijke islamitisch-Amerikaanse gemeenschap. Georgia kreeg de eerste zwarte vrouwelijke gouverneur en New Mexico de eerste gouverneur met inheemse afkomst. Voor Woodard wijzen deze mijlpalen niet alleen op steun voor de Democratische Partij, maar vooral op bevestiging van een multicultureel Amerika waarin afkomst niet bepalend hoort te zijn voor iemands status als burger.

De verkiezingen waren volgens hem deels een referendum over Trump. Zelfs Republikeinen die afstand probeerden te houden van Maga werden door diens politieke merk meegesleurd. In Maine verloor de gematigd geachte senator Susan Collins, ondanks het feit dat de Democraten daar geen uitzonderlijk sterke kandidaat hadden. In de Deep South behaalden de Democraten gezamenlijk een voorsprong van vijf procentpunten. De ‘rode muur’ van Arkansas tot Florida is volgens Woodard daardoor ingestort en het zuiden is opnieuw een echt strijdtoneel voor beide partijen geworden, met grote gevolgen voor de presidentsverkiezingen van 2028.

Toch waarschuwt Woodard dat autoritarisme en etnisch nationalisme niet verdwenen zijn. Ze blijven volgens hem aantrekkelijk voor een aanzienlijk deel van de kiezers en kunnen bij nieuwe politieke zwakte opnieuw terrein winnen. De Democraten moeten daarom meer doen dan de kosten van levensonderhoud verlagen en de politieke spanningen temperen. Ze moeten ook de democratische instituties herstellen, de gebeurtenissen van het Trump-tijdperk onder ogen zien en een einde maken aan straffeloosheid. Of dat lukt, hangt volgens Woodard af van leiderschap dat zowel burgerlijke gelijkheid verdedigt als duidelijk afrekent met de autoritaire erfenis van de afgelopen tien jaar.