Auteursrecht op uiterlijk en stem? Onwenselijk en onnodig | opinie

In dit artikel:

Een Kamermeerderheid van D66, NSC, GroenLinks-PvdA en VVD wil het auteursrecht uitbreiden zodat iemands uiterlijk en stem onder bescherming vallen — een maatregel geïnspireerd op een recent Deens wetsvoorstel. De aanzet komt voort uit de snelle opkomst van AI-gecreëerde deepfakes: hyperrealistische, gemanipuleerde beelden en audio die steeds vaker worden misbruikt voor pornografie, politieke desinformatie en identiteitsfraude.

Jurist en publicist Frits Nies waarschuwt dat deze keuze fundamentele problemen oproept. Traditioneel beschermt het auteursrecht creatieve werken zoals teksten, kunst en muziek; lichaamskenmerken en stemmen vallen daar niet onder. Het voorstel zou een principiële verschuiving betekenen door fysieke identiteit onder het monopolie van intellectueel eigendom te brengen en daarmee de scheidslijn tussen persoonlijkheidsrecht en auteursrecht te vervagen. Ook rijst de vreemde juridische vraag wie dan “rechthebbende” zou zijn van iets dat je niet zelf hebt gecreëerd.

Volgens Nies bestaan er in Nederland al passende instrumenten tegen deepfakes: het portretrecht in de Auteurswet (art. 21) biedt bescherming tegen herkenbare afbeeldingen; de AVG verbiedt verwerking van biometrische gegevens zonder toestemming; en het strafrecht kent bepalingen tegen smaad, laster en doxing. Het kernprobleem is niet per se ontbrekende regels, maar beperkte handhavingscapaciteit bij politie en toezichthouders.

Verder stelt Nies praktische en vrijheidsrechtelijke vragen: hoe onderscheid je schadelijke deepfakes van satire en parodie zonder de vrijheid van meningsuiting te ondermijnen? Uitbreiding van auteursrecht zou censuurgevoelige effecten kunnen hebben en loopt achter bij de snelheid waarmee AI zich ontwikkelt.

Nies pleit er daarom voor eerst bestaande wetten beter te handhaven, AI-labeling toe te passen conform de EU AI Act en snellere verwijderprocedures te benutten via de Digitaledienstenverordening (DSA), in plaats van nieuwe, ingrijpende auteursrechtelijke beschermingen die meer kwaad dan goed kunnen doen.