Asielwet is dan wel gesneuveld, strenger beleid komt er (via omweg) alsnog
In dit artikel:
De politieke soap rond de asielwetten van oud-minister Marjolein Faber liep dinsdag uit op een climax: de Eerste Kamer wees de asielnoodmaatregelenwet af. Minister Bart van den Brink noemde het proces rommelig; de wet strandde omdat een wijziging die de strafbaarstelling van illegaliteit zou verzachten niet genoeg steun kreeg — mede ondermijnd door een tactische zet van de PVV. Dat betekent echter niet dat strengere regels definitief van de baan zijn.
Veel maatregelen uit de verworpen wet overlappen met het Europees Migratiepact, dat in 2024 door het Europees Parlement is aangenomen en waarvan Nederland de negen verordeningen en één richtlijn in nationale wetgeving moet omzetten. De Nederlandse invulling daarvan is sterk beïnvloed door het toenmalige regeerakkoord (kabinet-Schoof) en bevat al meerdere ingrepen die ook in Fabers voorstellen stonden. Daardoor zullen praktische wijzigingen zoals het verkorten van asielvergunningen van vijf naar drie jaar en het afschaffen van vergunning voor onbepaalde tijd waarschijnlijk alsnog doorgaan. De nationale uitvoering van het migratiepact treedt op 12 juni in werking; de Tweede Kamer heeft al ingestemd en de Eerste Kamer behandelt de wetgeving waarschijnlijk volgende maand.
Drie onderdelen van de verworpen asielnoodmaatregelenwet vallen buiten het Europees pact: de verruiming van de ongewenstverklaring, het afschaffen van dwangsommen die de IND aan te lang wachtende asielzoekers moet betalen, en de omstreden strafbaarstelling van illegaliteit. Minister Van den Brink kondigde direct aan dat het kabinet alsnog wil proberen de verruiming van de ongewenstverklaring en het schrappen van dwangsommen via de Tweede Kamer binnen te krijgen. De SGP meldde al plannen samen met JA21 om via een amendement dwangsommen af te schaffen bij een wetsvoorstel tegen overlastgevende asielzoekers. Over de strafbaarstelling wil Van den Brink ook kijken of een gerichte variant — gericht op kleine groepen die niet meewerken aan terugkeer — politiek haalbaar en zorgvuldig invoerbaar is.
Tegelijkertijd nam de Eerste Kamer wél de andere Faber-wet aan: het tweestatusstelsel. Dat verdeelt asielzoekers in twee categorieën met verschillende rechten, waardoor mensen die vluchten vanwege oorlogsgeweld minder rechten krijgen dan mensen die gevaar lopen door persoonlijke vervolging (bijvoorbeeld vanwege religie of seksuele geaardheid). Dat stelsel is conform de verplichting uit het Europese pact, maar Nederland bepaalt zelf de precieze invulling.
Kortom: het slechte resultaat in de Senaat was een tegenslag voor Fabers noodwet, maar veel van de beoogde verzwaringen van het asielbeleid zullen alsnog via de Europese verplichtingen en nieuwe nationale voorstellen worden gerealiseerd. De komende weken blijven de Tweede en Eerste Kamer, plus individuele partijen als SGP en JA21, actief om onderdelen opnieuw op de agenda te zetten of aan te passen.