Asielminister Faber 'dieselde door', maar kreeg streng beleid slecht van de grond
In dit artikel:
Marjolein Faber, de afzwaaiende minister van Asiel en Migratie, kreeg haar ambitieuze plannen voor het 'strengste asielbeleid ooit' nauwelijks van de grond tijdens haar korte ambtsperiode. Haar benoeming kwam vooral voort uit het partijprogramma van PVV, VVD, NSC en BBB, waarin asielmigratie gevangen werd als prioriteit, met Geert Wilders als haar belangrijkste steunpilaar. Faber richtte zich vooral op het terugdringen van asielmigratie, omdat deze groep vaker permanent in Nederland blijft en wordt gezien als een belangrijke oorzaak van druk op onderwijs en woningmarkt. Echter, deze problemen hebben vooral andere oorzaken dan asielzoekers zelf.
Het kabinet streefde naar een snelle invoering van extra strenge en afschrikwekkende asielmaatregelen, soms zelfs zonder direct parlementair toezicht, en wilde een opt-out op Europese asielregels. Faber stelde dat Nederland momenteel te aantrekkelijk is voor asielzoekers, hoewel wetenschappelijk bewijs hierover ontbreekt. Onderdeel van haar plannen waren onder meer het plaatsen van terugkeerborden bij asielzoekerscentra en het invoeren van een tweestatussenstelsel met bijhorende noodwetten. Deze maatregelen bleken echter omstreden en moeilijk uitvoerbaar; kritiek kwam van betrokken instanties en het hoogste adviesorgaan van de overheid. Bovendien gooide de Kamer na druk een streep door het voorstel om nieuwe regels buiten parlementaire toetsing om in te voeren.
De extra grenscontroles, die sinds december gelden, leverden volgens de Algemene Rekenkamer geen verlichting op in de toch al volle asielopvang en werden zelfs door Wilders als een wassen neus bestempeld. Justitie en rechters spraken Faber geregeld tegen, bijvoorbeeld bij het stoppen van subsidies aan hulpverleners en het verminderen van budgetten voor VluchtelingenWerk. Haar onderlinge verhoudingen met uitvoeringsinstanties, gemeenten en Kamerleden verslechterden snel door onduidelijkheden en gebrek aan overleg, wat leidde tot frustraties, botsingen en relletjes.
Een hoogtepunt van de controverse ontstond toen Faber weigerde lintjes uit te reiken aan vrijwilligers die zich inzetten voor asielzoekers, wat vrijwel de hele oppositie tegen zich kreeg. Ondanks kritiek van haar coalitiepartners bleef Wilders haar trouw steunen. Faber bleef politieke strijdbijl en ‘rode vlees’ bieden, onder meer door zich te verzetten tegen activiteiten van het COA, zoals uitjes voor asielzoekers.
Door de val van het kabinet kreeg Faber echter geen kans om haar beleid volledig te realiseren. Haar wetsvoorstellen zullen waarschijnlijk toch in het parlement behandeld worden, maar het is haar opvolger die deze plannen zal moeten aanpassen en realiseren binnen de kaders van de rechtsstaat. Zo zal de herinnering aan Fabers ministerschap vooral bestaan uit conflicten en onuitvoerbare plannen, terwijl het daadwerkelijke, strenger asielbeleid vooral als resultaat van haar opvolger zal gelden.