Arbeids­migranten riskeren hun leven bij de bouw van datacenters, Google en Microsoft profiteren

In dit artikel:

De snelle groei van datacenters voor kunstmatige intelligentie leidt in Europa tot grote investeringen van bedrijven als Google en Microsoft, maar volgens een gezamenlijk onderzoek van Follow the Money, Investigate Europe en tien mediapartners gaat die expansie gepaard met ernstige misstanden op bouwplaatsen.

Een Belgische technicus die werkte aan een Google-datacenter in Saint-Ghislain raakte gewond toen hij na een werkdag van bijna tien uur nog een elektrische test moest uitvoeren. Omdat hij geen tijd nam om beschermende kleding te halen, werd hij getroffen door een vlamboog uit een 400-voltsysteem. Hij liep brandwonden op twaalf procent van zijn lichaam op en kampt nog altijd met zware fysieke beperkingen. De Belgische inspectie sloot het onderzoek zonder overtredingen of sancties vast te stellen; de technicus zegt niet te zijn gehoord.

Ook bij de uitbreiding van een Microsoft-datacenter bij het Zweedse Gävle, een project van 3 miljard euro, melden werknemers slechte omstandigheden. Op de locatie werken 148 bedrijven, waaronder tientallen onderaannemers. Buitenlandse werknemers wonen volgens het onderzoek dicht op elkaar in slecht geventileerde en onvoldoende verwarmde woonunits, waar zelfs ratten rondlopen. Na een geval van open tuberculose onder Roemeense werknemers werden collega’s volgens betrokkenen onvoldoende geïnformeerd en werd geen adequaat contactonderzoek uitgevoerd, terwijl de ziekte meldingsplichtig is.

Werknemers beschrijven daarnaast intimidatie, voortdurend veranderende regels en een sanctiesysteem met ‘gele’ en ‘rode kaarten’. Meer dan dertig werknemers deelden loonstroken waaruit volgens de onderzoekers blijkt dat zij soms meer dan zestig uur per week werken zonder overwerkvergoeding. Sommigen zouden jarenlang geen vakantiegeld hebben ontvangen. Vakbonden zeggen dat arbeidsmigranten door ingewikkelde ketens van aannemers kwetsbaar zijn voor onderbetaling, geweld en uitbuiting. De Zweedse arbeidsinspectie onderzocht sinds 2021 vijftig datacenterbouwplaatsen met betrokkenheid van Microsoft en Ierse bouwbedrijven; daarbij werden ook ernstige veiligheidsrisico’s vastgesteld.

Een vakbond bereikte kort voor publicatie een schikking van 1,3 miljoen euro met Benbau voor zeventig Roemeense werknemers. De regeling omvat achterstallig loon, schadevergoedingen en een nieuwe collectieve arbeidsovereenkomst, met hogere lonen en toegang voor vakbonden tot de bouwplaatsen. Benbau zegt gezondheid en veiligheid serieus te nemen. Microsoft stelt dat het aannemers duidelijke eisen oplegt, maar zegt niet rechtstreeks verantwoordelijk te zijn voor alle dagelijkse omstandigheden.

In Duitsland en Nederland melden werknemers eveneens extreem lange werkweken, burn-outs en onveilige situaties bij projecten van Microsoft. Een Nederlandse ingenieur zegt bovendien te zijn tegengewerkt toen hij een ondernemingsraad wilde oprichten. Vakbonden uit meerdere landen klagen dat zij geen toegang krijgen tot de bouwplaatsen en spreken van een structureel vakbondsvijandig model.

De problemen spelen tegen de achtergrond van een verwachte Europese datacenterinvestering van 100 miljard euro tot 2030. De Europese Commissie wil met de Quality Jobs Act de hele keten van opdrachtgever tot onderaannemer gezamenlijk verantwoordelijk maken voor arbeids- en veiligheidsincidenten. Volgens critici is strengere handhaving nodig om te voorkomen dat de AI-infrastructuur wordt gebouwd ten koste van werknemersgezondheid en mensenlevens.