Appjes uit coronakabinet-Rutte: stevige taal over collega's 'uit frustratie'

In dit artikel:

Tijdens de verhoren van de parlementaire enquêtecommissie naar de coronacrisis is deze week opnieuw onderzocht hoeveel ruimte er binnen kabinet en parlement was voor tegenspraak. Appjes van onder anderen premier Mark Rutte, Hugo de Jonge en Ferd Grapperhaus laten zien dat binnen het informele kernteam soms een sterk wij-zij-gevoel bestond. Ministers uitten zich daarin zeer negatief over collega’s, burgemeesters en kritische senatoren. Grapperhaus en De Jonge verklaarden dat dit vooral het afreageren van frustraties was en geen invloed had op hun bestuurlijke handelen.

Ook binnen het kabinet werd de tegenstelling gevoeld. Kajsa Ollongren schreef dat tegenstanders van de avondklok werden behandeld alsof ze landverraders waren. Ze stemde uiteindelijk met tegenzin in, maar zei niet onder druk te zijn gezet. Veel oud-bewindspersonen verklaarden tegenover de commissie dat zij hun mening konden geven. Tegelijkertijd waren de keuzemogelijkheden volgens oud-vicepremier Carola Schouten vaak beperkt door de angst voor een herhaling van het ‘Bergamo-scenario’, waarbij ziekenhuizen in de Italiaanse stad volledig overbelast raakten. De Jonge zei dat niemand verantwoordelijkheid wilde dragen voor extra doden.

Ook op kritiek vanuit de Eerste en Tweede Kamer reageerden ministers soms geïrriteerd. Volgens oud-Kamerleden kregen kabinet en ministers in de eerste fase van de crisis veel ruimte, omdat de Tweede Kamer vooral reactief opereerde. Besluiten die in het Catshuis werden genomen, waren volgens Fleur Agema in de meeste gevallen nauwelijks nog bij te sturen. Schouten vond dat later meer aandacht had moeten komen voor de vraag of de aanpak nog paste bij een nieuwe fase van de pandemie.

Oud-SCP-directeur Kim Putters waarschuwde dat de besluitvorming aanvankelijk vooral draaide om besmettingen en ziekenhuiscapaciteit. Het Sociaal en Cultureel Planbureau beschikte ook over informatie over eenzaamheid, leerachterstanden, mentale gezondheid en economische schade, maar die gegevens waren minder snel en eenduidig beschikbaar dan de RIVM-cijfers. De Jonge erkende dat andere adviseurs, zoals het SCP, eerder betrokken hadden moeten worden, al betwijfelde hij of dat tot ander beleid zou hebben geleid. Putters pleitte ervoor maatschappelijke en langetermijneffecten bij toekomstige crises zichtbaarder mee te wegen en de dilemma’s duidelijker aan de samenleving uit te leggen.