Apotheek van de Toekomst redt medische hulpmiddelen van de afvalberg

In dit artikel:

Apotheek van de Toekomst — opgezet door voormalig apotheekmedewerkers Hanneke van Andel en Anja Vissers — zamelt ongebruikte medische hulpmiddelen in om verspilling tegen te gaan en middelen een tweede leven te geven. Sinds de start haalden ze in twee jaar tijd ruim 500.000 artikelen op via een netwerk van ongeveer 120 inleverlocaties. De opgehaalde spullen komen in voorraaddepots in Venray en Bergen op Zoom; in oktober volgt een derde depot in Den Haag.

Alle binnengebrachte hulpmiddelen worden gecontroleerd op hygiëne, kwaliteit en houdbaarheid. Wat niet voldoet wordt weggegooid; bruikbare materialen volgen drie routes: tegen een kleine vergoeding naar hospices en zorginstellingen, naar scholen voor trainingen en naar goede doelen in het buitenland. Van de ingezamelde items werden ruim 149.000 geregistreerd voor heruitgifte; daarvan gingen meer dan 18.000 stuks naar hospices. Artikelen die over de datum maar nog functioneel zijn, worden veelal naar educatieve of humanitaire bestemmingen gestuurd — gemiddeld zeven volle rolcontainers per week.

Een belangrijke belemmering voor hergebruik is regelgeving. Geneesmiddelen mogen momenteel niet opnieuw worden uitgegeven omdat bewaarcircumstanties (zoals juiste temperatuur) vaak niet te verifiëren zijn; temperatuurloggers zijn kostbaar en worden zelden toegepast. Ook voor medische hulpmiddelen gelden strikte eisen: hoofdverpakking moet onopengescheurd zijn, producten mogen geen geur hebben en mogen niet over de houdbaarheidsdatum zijn als ze in Nederland opnieuw worden verstrekt. Daarom gaat veel teruggebrachte medicatie en materiaal alsnog richting afval.

De initiatiefnemers wijzen op grote milieu- en financiële gevolgen. De gezondheidszorg is verantwoordelijk voor ongeveer 7% van de Nederlandse CO2-uitstoot (RIVM, 2022) en veel hulpmiddelen, zoals incontinentieluiers met veel kunststof, belanden als afval. Jaarlijkse kosten door verspilde medicijnen worden geschat tussen circa €100 miljoen en €2 miljard, afhankelijk van de berekening.

Om toegankelijkheid te vergroten lanceerde de organisatie in februari een website waar particulieren tegen gereduceerd tarief incontinentieluiers kunnen bestellen; de site wordt uitgebreid met meer producten. Sinds mei kunnen minima in Bergen op Zoom gratis hulpmiddelen ophalen via de Voedselbank; de gemeente investeerde daar €26.000 in. Van Andel zelf stak meer dan €100.000 in het project en werkt er inmiddels fulltime voor, zonder structurele subsidie.

Er is mogelijk verbetering op komst: eind 2025 bereikten Europese partijen een voorlopig politiek akkoord om onder strenge voorwaarden gesloten verpakkingen geneesmiddelen opnieuw te mogen uitgeven. In Nederland moet de Geneesmiddelenwet nog worden aangepast; men verwacht dat eventuele heruitgifte eerst beperkt zal zijn tot dure, houdbare kankermedicatie. Van Andel staat klaar om, zodra dat mag, ook medicatie een tweede kans te geven.